Akvaryum Camı Neden Yeşillenir?

Akvaryumlar, evimizin bir odasında su altı yaşamını gözlemleyebileceğimiz küçük ekosistemlerdir. Yaşayan bu dinamik küçük sistemler, bitki ve su canlılarının haricinde mikroorganizmalar ve alglere (yosun) de ev sahipliği yapar. 

Akvaryum Camının Yeşillenmesine Ne Sebep Olur?

“Akvaryum camı yeşil olur mu?” diye merak edenler için hemen açıklayalım. Akvaryum camı yeşillenmesi, evlerimizde kurduğumuz bu su altı ekosistemindeki dengesizliğin ve alglerin cam yüzeyde büyümeye başladığının bir habercisidir. Bu durum pek çok alg türünde bulunan klorofilin ışığı yakalayarak, yeşil dalga boylarını daha çok yansıtmasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle algleri (ve dolaylı olarak akvaryum camını) yeşil olarak görmemize sebep olur.  

Alg (Yosun) Oluşumu Nedir?

Algler, suda yaşayan ve fotosentez yapabilen canlı organizmalar için kullanılan genel sınıflandırmaya verilen isimdir. Alglerin bitkilerdeki gibi bilinen bir kök-gövde-yaprak yapıları yoktur. Tek hücreli olabildikleri gibi koloni ya da basit çok hücreli yapılar halinde de yaşayabilirler. 

Yoktan var olmazlar. Çoğunlukla su değişimiyle, akvaryuma konan yeni bitkilerle, iyi temizlenmeden konan dekorasyon malzemeleriyle, akvaryum ekipmanlarıyla ya da su torbasıyla gelen balık, salyangoz ve karides gibi canlılarla birlikte akvaryumunuza taşınır. 

Şartlar olgunlaştığında, algleri hem tatlı hem de tuzlu su akvaryumlarında farklı şekillerde görmek mümkündür. Bu farklılaşmanın temel sebebiyse akvaryum ekosistemlerinin kimyasına bağlı olarak (özellikle tuzluluk, iyon dengesi, alkalinite gibi) değişkenlik göstermesidir.

Tatlı su tanklarında camda yeşil film gibi görünen yeşil nokta algleri, sert yüzeylerde fırça gibi kümelenen “siyah sakal algleri” ve “mavi-yeşil alg” olarak bilinen siyanobakteriler* görülürken; tuzlu su tanklarında kahverengi film olarak bilinen diyatomlar, dinoflagellatlar, yeşil saç yosunları ve siyanobakteriler* sıklıkla görülür. (*Siyanobakteriler, fotosentez yapabilmeleri sebebiyle bazı kaynaklarda “mavi-yeşil alg” olarak isimlendirilmektedir; ancak bilimsel sınıflandırmada bakteri grubunda yer alır.)

Fazla Işık Akvaryum Camını Nasıl Etkiler?

Akvaryum camının yeşillenmesi, yani alg (yosun) oluşumu, akvaryum içindeki besin ve aydınlatma dengesizliğinden ötürü alglerin verdiği hızlı reaksiyondan kaynaklanmaktadır. Fazla besin ya da aşırı aydınlatma, alglerin hızla çoğalması ve akvaryum camında büyümesi için bir neden olabilir.

Bunun önüne geçebilmek için ilk olarak akvaryumunuzun kendi ekosistemine uygun bir aydınlatma planı yapmanızı öneririz. Yalnızca balıkların bulunduğu bir akvaryum için günde 8 saatlik aydınlatma uygulanabilir. Bitkili akvaryumlarda günde 8-10 saat, dekoratif akvaryum sistemlerindeyse 6-10 saat boyunca ışığın açık olması maksimum sınır olarak belirlenmelidir. Alg sorunu oluştuğunu gözlemlemeniz durumunda, aydınlatma sürenizi başlangıç süresi olan 6 saate çekerek, doğru süreyi bulmak için kademeli olarak artırmanızı öneririz.

Direkt güneş ışığı alan bir akvaryumunuz varsa, alglerin fotosentez yaparak hızla büyümesini sağlayacak ideal ortama sahipsiniz demektir. Ancak bu akvaryum ekosisteminiz için pek de iyi bir haber değil. 

Alglerin kontrolsüz çoğalması; sudaki oksijeni hızla tüketerek, akvaryumunuzdaki balıkların ve diğer su canlılarının yaşamını tehlikeye atabileceğini unutmayın. Bu nedenle akvaryumların, günde birkaç saatliğine bile olsa, direkt güneş ışığı alan bir konumda bulunmaması önerilir.

Ama elbette ki sadece ışığa bağlı bir plan yapmak yeterli olmaz. Alglerin oluşumunda fazla ışığın yanı sıra suda biriken besinler de akvaryum camı yeşillendirme timinin vazgeçilmez bir parçasıdır.

Akvaryum Suyundaki Besin Fazlalığı (Nitrat & Fosfat)

Buraya kadar mercek altına aldığımız üzere, akvaryum için ideal koşulları oluşturmak ve doğru kimyayı tutturmak çok önemlidir. Bunun için dikkat edilmesi gereken üç temel faktörü sizlerle paylaşıyoruz. 

Bunlardan ilki: “Aşırı yemleme.” Akvaryuma gereğinden fazla yem verildiğinde yenmeyen yemler dibe çöküp çürüyerek suya organik yük bırakır. Bu yük, azot döngüsünün başında amonyak (NH3/NH4+) artışına neden olur. Sistem bu artışı doğru yönetemediğinde amonyağın nitrite (NO2-) ve nitrata (NO3-) dönüşüm sürecinde dalgalanmalar yaşanabilir ve bu da alg oluşumunu hızlandırabilir. Öte yandan fosfat (PO4) gibi besinlerin artışı da alglerin büyümesini kolaylaştırarak camda yeşil yosun oluşumunu hızlandırabilir.

İkinci faktör: “Atık birikimi.” Akvaryum dibinde, kum aralarında, filtre süngerlerinde veya sump bölmelerinde biriken atıkların (ölü ya da çürümüş bitkiler, hayvan atıkları ve yenmemiş besinler), zamanla parçalanarak suya nitrat ve fosfat karışmasına neden olmasından kaynaklanır. Atık birikimi uzun süre temizlenmediğinde, özellikle de uygun ışık koşullarında, alglerin camda yayılması için elverişli bir ortam oluşturur.

Son olarak: “Dengesiz biyolojik yük.” Akvaryum canlılarının (balıklar, omurgasızlar vb.) ürettiği atığın, filtrasyon ve bakım rutininin kaldırabileceği seviyeyi aşması durumunda, sudaki nitrat değerlerinin yükselmeye başlamasıdır. Nitrat seviyesinin yükselmesi, akvaryumunuzda alg patlamalarına sebep olabilir.

Akvaryum Camı Yeşillenmesi Balıklara Zararlı mı?

Akvaryum camının yeşillenmesi, balıklar için tek başına zararlıdır diyemeyiz. Ancak daha önce de değindiğimiz gibi; ışık ve besin dengesizliği nedeniyle çoğalan alglerin, suyun kalitesinde ciddi düşüşlere sebep olduğunu biliyoruz.

Yeşil Cam Balık Sağlığını Etkiler mi?

Yeşil cam oluşumunda, suyun oksijen dengesi etkilendiği için özellikle geceleri yaşanan oksijen düşüşü balıkları strese sokabilir. Çünkü algler gündüzleri oksijen üretir, gece ise ürettikleri oksijeni tüketerek solunum yapar. 

Bu yeşillenme, görsel kirlilik düzeyinde tutulduğunda akvaryumdaki canlılık sorunsuzca korunabilir. Yani camdan silindiğinde çıkan ince yeşil film tabaka ya da kazıyarak çıkan yeşil noktalı algler, az-orta seviye kirlilik olarak değerlendirilebilir. Görsel olarak kötü olabilir, ama su berraktır. Çoğalma hızı yavaştır ve düzenli temizlemeyle kontrol altına alınabilir. Çoğunlukla balık sağlığına doğrudan zararı olmaz. 

Fakat görsel kirliliğin yanı sıra biyolojik risk değerlendirmesi yapmamız gerekirse, akvaryum suyunun kimyasının bozulduğu ve canlıların solunumunun zorlaştığı bir seviyeye ulaştığını gözlemleyebiliriz. Eğer su bulanıklaştıysa, akvaryumda kötü bir koku ve çamurumsu bir tabaka varsa, balıklar özellikle sabahları yüzeye çıkıp nefes almaya çalışıyorsa ve algler hızlı yayılıyor, bitkileriniz çürüyorsa durumun biyolojik risk açısından pek de iç açıcı olmadığını söylemeliyiz. 

Hangi Durumlarda Tehlikelidir?

Akvaryum camında büyüyen algler, su berrak kaldığı ve alg oluşumu düzenli temizlikle kontrol altında tutulduğu sürece akvaryum ekosistemi için bir tehlikeye değil, daha çok görsel bir kirlilik ve bakım dengesizliğine işarettir.

Buna karşılık suyun yeşile dönüp bulanıklaşması gibi “su içi alg patlaması (bloom)” senaryolarında risk çok daha büyüktür. Çünkü gündüz algler fotosentezle oksijen üretebilse de gece fotosentez durur; bu sırada bitkiler, algler, balıklar ve özellikle organik yükü parçalayan bakteriler oksijen tüketmeye devam eder. Sonuç olarak gece çözünmüş oksijen düşebilir ve bu durum balıklar için tehlikeli sonuçlar doğurabilir.  

Alg patlaması sırasında oksijen düşüşü yaşandığında balıklar oksijeni telafi etmek için daha hızlı solumaya başlar; yani solungaç kapak hareketi ve ventilasyon hızlanır. Ayrıca bazı zararlı alg patlamalarında, alg hücrelerinin solungaç dokusunda oluşturabildiği mekanik tahriş ve aşırı mukus üretimi gibi etkiler de balıklarda solunum stresini artırabilir.  

Akvaryum Camı Yeşillenmesi Nasıl Önlenir?

Akvaryum camı yeşillenmesini önlemenin en doğru formülü; doğru ışık, yeterli besin ve güçlü bir filtrasyonun birlikte çalışmasıyla mümkün olur. Kurduğunuz bu ekosistem, alg oluşumunu kontrol altında tutmanız sayesinde gelişip, yaşamaya devam edecektir.

Akvaryum Işığı Kaç Saat Açık Olmalı?

Yalnızca balıkların yaşadığı tatlı su tankı kurduysanız, dengeli bir ekosistem yaratabilmeniz için akvaryum ışığını günde yaklaşık 6-8 saat boyunca açık tutarak gözlem yapmanızı öneriyoruz. Işığın süresi uzadıkça alg oluşumu tetiklendiği için, camda yeşillenme fark etmeniz durumunda günde verdiğiniz ışık süresini bir saat azaltarak gözlemlemeye devam etmenizi öneririz. İdeal süreyi akvaryumunuzun kendi ekosistemine göre bulacağınızdan eminiz. 

Bitkili akvaryumlarda ise durum biraz daha farklı olabiliyor. Algler de bitkiler gibi fotosentez yaparak beslendikleri için ideal süreyi 8-10 saat ışıklandırmayla deneyerek, gerekli görmeniz durumunda kademeli olarak artırıp ya da azaltarak alg oluşumunun önüne geçebilirsiniz.

Aydınlatma planlamasıyla birlikte doğru yemleme ve su değişim rutinlerine de dikkat etmek gerek. 

Doğru Yemleme ve Su Değişimi Rutini

Akvaryumunuzdaki balıkların türüne bağlı olarak yem tüketim alışkanlıkları ve miktarı değişkenlik göstermektedir. Bunun için balığınızın doğadaki avlanma alışkanlıklarına uygun bir beslenme çizelgesi oluşturmanızı öneriyoruz.

Düzenli su değişimi de akvaryumdaki canlılığı koruyabilmek için önemli konu başlıklarından biri. Akvaryumunuzu yeni kurduysanız, ilk 15 günün ardından suyun dörtte birini değiştirerek rutininizi oluşturmaya başlayabilirsiniz. Su değişimi yapmadan önce su kalitesini kontrol etmeyi ihmal etmeyin. Daha sonrasında haftalık ya da 15 günlük periyotlarda akvaryum suyunun %10-25’lik kısmını değiştirerek rutininize kaldığınız yerden devam edebilirsiniz. Az miktarlarda sık değişimler her zaman ekosistemi dengede tutmanıza yardımcı olacaktır.

Akvaryum Filtrasyonu ve Temizlik Önemi

Su kalitesini korumamıza yardımcı olan bir diğer konu ise akvaryumunuzdaki filtrasyonun ve düzenli temizliğin önemi. Akvaryumunuz için kurduğunuz filtrasyon sistemi iki temel görevi üstlenir: Bunlardan ilki atıkları toplamak, diğeri ise faydalı bakterileri koruyarak suyun kalitesini dengelemektir. 

Akvaryumunuzdaki filtrasyon sisteminde kararsız kaldığınızı hissediyorsanız, iç filtre ve dış filtre arasındaki farkları karşılaştırarak akvaryumunuz için en doğru filtrasyon sistemini seçebileceksiniz. 

İç filtre; akvaryumun içinde duran ve suyu sünger/elyaf gibi medyalardan süzerek, hem parçacıkları tutan hem de faydalı bakterilere yüzey sağlayan pratik bir çözümdür. Kurulumu ve bakımı genellikle daha kolaydır, ancak tank içinde yer kaplaması ve çoğu modelde medya hacmi sınırlı olması nedeniyle “biyolojik filtrasyon kapasitesi” dış filtreye göre daha yetersiz kalabilir. 

Dış filtre ise; akvaryumun dışında konumlanır ve hortumlarla suyu çekip daha büyük bir haznede çok katmanlı medya üzerinden süzerek geri basılmasını sağlar. Genellikle daha güçlü ve stabil bir biyolojik filtrasyon kapasitesi sunar. Tank içinde konumlanmaması nedeniyle akvaryumunuzun görselliğini bozmaz, ancak kurulumu ve bakımı daha zahmetli ve maliyeti daha yüksek olabilir.

Filtre temizliği ne sıklıkta yapılmalı diye merak ediyorsanız, bunu suyun debisinin yavaşlamasını gözlemleyerek takip edebilirsiniz. Aşırı ve sert şekilde yapılan filtre temizliği, filtreye tutunan faydalı bakterilerin dengesini bozarak su değerlerinizi değiştirebilir. Bu nedenle en güvenli yol olarak filtrenizin mekanik parçalarını akvaryum suyunuzla nazikçe çalkalamanızı öneririz.  

Akvaryum Camı Yeşilliği Nasıl Temizlenir?

Akvaryum camı yeşilliğinden kurtulmanın en kesin yolu, algler için uygun koşulların oluşmasını engellemek olacaktır. Ancak tabii ki cam temizliği için size pratik önerilerimiz olacak.

Camdaki Yeşil Alg Nasıl Temizlenir?

Yeşil cam oluşumunu önlemenin en pratik çözümlerinden biri mıknatıslı cam temizleyiciler. Düzenli bakım için en ideal temizleyicilerdir. Dikkat etmeniz gereken tek nokta, akvaryum camınızın çizilmesini önlemek için, kumlu tabanlarda mıknatısın altına kum tanesi kaçmadığından emin olmaktır.

Daha inatçı yeşil noktalar veya kalın tabakaları temizlemek için manuel kazıyıcıları tercih edebilirsiniz. Cam için uygun kazıyıcılarla yüzeye yapışan alg tabakasını kolayca temizleyebilirsiniz. Su sızıntılarını önlemek için temizlik işlemi sırasında silikon köşelere dikkat etmekte fayda var.

Kimyasal Kullanmak Güvenli mi?

Piyasada rahatlıkla bulabileceğiniz kimyasal alg önleyicilere karşı mesafeli durmanızı öneriyoruz. Hızlı sonuç verirler; ancak ekosistemde yaşattığınız diğer canlılara (balıklar, omurgasızlar, bitkiler) ve biyolojik dengeye zarar verir.

Bunun yerine akvaryumunuz için en doğru temizlik ekibini belirleme yöntemine başvurabilirsiniz. Işık, besin dengesini sağladıktan sonra alg yiyici olarak bilinen Amano karidesi, nerite salyangozu ve Otocinclus gibi canlılarla akvaryumunuzda doğal bir su altı yaşamı oluşturmanızı öneririz.

Kaynaklar:
https://www.britannica.com/science/algae
https://knowledge4policy.ec.europa.eu/glossary-item/algae_en
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982214006046
https://ucmp.berkeley.edu/bacteria/cyanointro.html
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982209005533
https://www.liveaquaria.com/article/6/?aid=6
https://www.aqueon.com/articles/healthy-aquarium-lighting-guid
https://www.aqueon.com/articles/dangers-of-uneaten-fish-food 
https://www.mantasystems.net/a/blog/post/ReducingNitrates
https://charterhouse-aquatics.com/blogs/help-guides/optimising-lighting-schedules-for-healthy-aquariums
https://www.aqueon.com/articles/how-to-properly-feed-your-fish
https://www.aqueon.com/articles/filtration
https://greenaqua.hu/en/blog/post/aquarium-glass-cleaning-the-good-the-bad-and-the-ugly