Balıkların Karnı Neden Şişer?

Akvaryumların içinde yaşattığınız canlılık hassas bir dengeye sahiptir. Bu sorumlulukla “balığımın karnı şişti, ne yapmalıyım?” sorusuna yanıt arıyorsanız, sizin için su altındaki gizemli dünyaya hızlı bir dalış gerçekleştiriyoruz. 

Balıkların Karnının Şişmesine Ne Sebep Olur?

Aşırı Yemleme Balıklarda Karın Şişliğine Neden Olur mu?

Elimizdeki olasılıkları değerlendirmeye bu şişliğe neden olabilecek “fazla yem tüketimini” sorgulayarak başlayalım.

Birçok akvaryum balığının fırsatçı beslenme alışkanlığı sebebiyle, rekabet arttığında ya da kuru yemin şeklinden dolayı hızlı tüketildiğinde yem tüketimde artış gözlemlenebilir. Böyle durumlarda gereğinden fazla yem yiyen balıkların karnında şişkinlik görülebilir. Özellikle küçük mideye sahip betta gibi türlerde bu durum daha hızlı fark edilecektir.

Aşırı yemlemenin, balıkların sindirim sisteminde bir nevi “trafik sıkışıklığı” yaşattığını söyleyebiliriz. Balıkların sindirim sistemlerinin zorlanması durumunda dışkılamada gecikme, daha uzun karın şişliği süresi ve yüzme dengesizliği gözlemlenebilmektedir. 

Bu aşırı yemleme alışkanlığının, bir de yenmediği için dibe çöken yemler boyutu var. Dibe çöken yemler, zamanla parçalanarak atığa dönüşür ve akvaryumda “organik yük” oluşumuna sebep olur. Akvaryumun biyolojik filtrasyonu, zamanla ağırlaşan bu toksik yükü temizlemeye yetmediği durumlarda, balıklar için toksik olan amonyak ve nitrit gibi değerler geçici olarak yükselir. Su kalitesinde yaşanan bu düşüş, balıklarda strese sebep olurken; stres kaynaklı sindirim ritmindeki yavaşlamadan ötürü, fazla yemleme sonrası yaşanan karın şişliği süresi uzayabilir.

Kabızlık Balıklarda Karın Şişmesine Yol Açar mı?

Balık kabızlığı da bağırsak hareketlerindeki yavaşlık ve dışkılamadaki gecikme sebebiyle balıkların karnında şişliğe yol açacaktır. Önemsiz görülen ufak yanlışların tekrarlanmasından kaynaklanabilen bu durumun nedenlerini gelin, birlikte inceleyelim.

Özellikle otçul ya da omnivor beslenen türlerde (lepistes gibi canlı doğuranlar, goldfish ve bazı cikletler) sindirim sisteminin düzenli çalışabilmesi için “lifli içerik” önemli bir destekçidir. Verilen yemdeki lif eksikliği bağırsak hareketleri yavaşlatacak ve dışkılamada gecikme ile karın bölgesinde şişkinliğe yol açacaktır.

Tek tip yemle beslenen balıklarda da sindirim problemleri ve kabızlık görülmektedir. Düzenli olarak aynı kuru yemle beslenen balıkların beslenme profili “tek kanallı” hale geleceği için zaman içinde bu durum “sindirim tembelliği” ve kabızlığa yatkınlık olarak kendini gösterebilir. 

Kuru yemlerin çok hızlı tüketilmesi ya da yeterince yumuşatılmadan verilmesi halinde, balıklarda kabızlık riskinin arttığı gözlemlenebilir. Çünkü bazı kuru yemler; balığın sindirim sistemi daha fazla zorlayabilmektedir.

Kabızlık ve aşırı yemleme kaynaklı yaşanan şişkinlik sorununda iyileşme kısa sürede görülür. Eğer şişkinlik tekrarlıyor, hızla artıyor ya da balıklarınız belirgin şekilde kötüleşiyorsa, tablo paraziter ya da bakteriyel bir soruna işaret ediyor olabilir.

İç Parazitler ve Enfeksiyonlar

Balıklarda paraziter hastalıklar; balığın sindirim sistemini etkileyen ve fark ettirmeden ilerleyip zaman içinde karında şişlik olarak kendini belli eden rahatsızlıklardır. Eğer karındaki şişlikle beraber uzun süren iştahsızlık (normalden az veya hiç yememe), vücutta zayıflama, ip gibi uzayan beyazımsı dışkı ya da dışkılamada bir düzensizlik gözlemliyorsanız iç parazit ile karşı karşıya olabilirsiniz.

Bakteriyel enfeksiyonlar ise iç parazitlerden farklı olarak, balığın yalnızca sindirim sistemine değil genel sağlığına etki eden daha ciddi bir tabloyla kendini gösterebilir. Bu tip durumlarda karın şişliği, her zaman bağırsakların doluluğundan değil; iç organların etkilenmesiyle birlikte vücuttaki sıvı dengesinin bozulmasından da kaynaklanabilmektedir. 

Eğer şişkinliğe aşağıdaki diğer belirtiler de eşlik ediyorsa durumu daha ciddiye almalı ve “kritik belirtileri” kontrol etmelisiniz:

• Halsizlik, dipte yatma, köşeye çekilme
• İştahsızlık ve hızla kötüleşen genel durum
• Gözlerde fırlama (pop-eye)
• Pulların dışa doğru kabarması, “çam kozalağı” görünümü (pinecone effect)
• Renk solması, solunumda hızlanma, yüzme dengesinde bozulma

Balıkların Karnı Şiştiğinde Tehlikeli midir?

Balıklarda karın şişliği her zaman acil bir soruna işaret etmez ve basit önlemlerle kısa sürede iyileştirilebilir. Ancak bazı belirtiler daha ciddi bir sorunun varlığına işaret edecektir. Hangi durumların acil müdahale gerektirdiğine gelin birlikte bakalım.

Karın Şişliği Hangi Durumlarda Ciddi Bir Sorundur?

Balığınızın karnındaki şişlik, çoğu durumda geçici bir sindirim sorunu olabilirken; ani ve sert şişlik olarak kendini gösterdiğinde daha ciddi bir tablo olduğu ihtimalini göz ardı etmemekte fayda var. Balon gibi sert bir karın; enfeksiyon, dropsy (iç ödem) ya da iç organlarla ilgili bir sorun olduğuna işaret edebileceği için, uyarı işaretlerini ve balığın genel durumunu yakından takip ederek gerekli müdahaleyi hızla yapmak önemlidir.

Uyarı işaretleri listesinin başına pul kabarması (pinecone effect) yazabiliriz. Çam kozalağı gibi dışa doğru kabaran pul görünümü, dropsy ile ilişkilendirilebilecek kritik bir bulgudur. Bu görünümü gözlemlediğimiz durumlarda genellikle balığın genel sağlığının etkilendiği bir tablo su yüzüne çıkmış demektir. Balığın vücudunun içindeki sıvı dengesinin bozulduğunu ve durumun ciddileştiğini söyleyebiliriz.

Listeye yazabileceğimiz bir diğer önemli işaretse hareketsizliktir. Karındaki şişliğe dipte hareketsizce yatma, sürekli köşeye çekilme, yüzme alışkanlıklarında değişiklik ve nefes alışverişinde hızlanma gibi belirtiler eşlik ediyorsa bu durumun altında daha ciddi bir hastalığın olduğunu düşünmek hayati önem taşır.

Dropsy (İç Ödem) Nedir?

Dropsy (iç ödem), balıklarda vücudun normal şekilde atması gereken sıvının içeride birikmesi sonucu ortaya çıkar. Erkenden fark edilip, tedavi edilmesi önemlidir. Şişlikle birlikte çam kozalağı (pinecone effect) görünümü, gözlerde fırlama (pop-eye), iştahsızlık, genel halsizlik ve yüzme dengesinde bozulma gibi belirtiler dropsy’e işaret edebilir. 

Dropsy balık hastalığı, vücutta sıvı birikimine bağlı iç organların zorlanması durumudur. Kabızlık veya aşırı yemleme gibi sindirim kaynaklı durumlardan ayırt edebilmek için balığın genel durum takibi önemlidir. Hızlı kötüleşme, belirgin halsizlik ve pul kabarması gibi belirtiler şişkinliğe eşlik ediyorsa, dropsy ihtimali yüksektir.

Bu durumun ölümcül olarak değerlendirilmesinin altında ağır bir tablo yattığını söyleyebiliriz. Enfeksiyonlar, böbrek fonksiyon bozuklukları veya uzun süreli stres gibi faktörler vücuttaki sıvı dengesini bozabilir. Uzun süre tedavi edilmemesi durumunda balığın iç organları daha fazla etkilendiği için iyileşme şansı düşer. Organ yetmezliği riski nedeniyle ölümcül olabilir.

Balıkların Karnı Şişerse Ne Yapılmalı?

Akvaryum içindeki dünyanın dengesini koruyabilmek için balıkların genel durumunun düzenli takibi çok önemli. Balıklarınızın karnının şiştiğini gözlemlerseniz, paniklemeden önce şişkinliğe neden olan ihtimalleri doğru değerlendirmeli. Kritik belirtiler yoksa ve balığınızın genel görünümünde çok kötü bir senaryo gözlemlemiyorsanız, ilk adım olarak sindirimi rahatlatan yöntemlere başvurmak gerek.

Balık Aç Bırakılmalı mı?

Şişkinliği gidermek için kısa süreli aç bırakma yöntemi en sık başvurulan önlemlerden biridir. Aşırı yemleme ve kabızlık nedeniyle balıklarınızda şişkinlik olduğunu düşünüyorsanız, kısa süreli açlığı değerlendirebilirsiniz. 

Balık kabızlığı veya aşırı yemleme yaşandığında balıklarınızı 3 ila 7 günlük bir aç bırakma ile şişkinliğin azalıp azalmadığını izleyebilirsiniz. İlk adım olarak 24-48 saat süreyle yemlemeyi keserek sindirimi sakinleştirmeyi hedefleyebilirsiniz. Tür, yaş ve balığın genel sağlık durumuna göre açlık süresinde değişkenlik görülebileceği için kontrollü olarak uygulamanızı öneriyoruz.

Uyguladığınız açlık süresinin işe yaradığını ve karındaki şişliğin sindirim kaynaklı olup olmadığını anlamak için gözlem çok önemli. Balığın dışkılamaya başladığını ve karnındaki şişliğin azaldığını gözlemlediğinizde süreçte doğru ilerlediğinizi düşünebilirsiniz. 

Su Değerleri ve Su Değişimi

Akvaryumun su değerleri, balıkların sağlıklı yaşayabilmesinde en önemli unsurlardan biridir. Suyun kalitesinin bozulması, balıkların strese girmesine sebep olarak iştahı, sindirimi ve genel durumunu doğrudan etkileyebiliyor. Bu nedenle su değerlerini mutlaka kontrol etmek yapılması gereken rutin kontrollerin en başında gelmeli.

Sudaki amonyak, nitrit ve nitrat dengesizliği; balıkları strese sokarak, dolaylı olarak karında şişkinlik yaşamasına neden olabilir. Akvaryumdaki biyolojik filtrasyon suda biriken amonyağı nitrite çevirir. Balığın oksijen taşıma kapasitesini zorlayan nitrit toksiktir. Döngünün daha sonraki aşamasında oluşan nitrat, daha az toksik olarak kabul edilse de; uzun süre yüksek seviyede kalması balıkları kronik strese sokarak bağışıklığının zayıflamasına sebep olacaktır. Eğer bir şişkinlik sorunu gözlemliyorsanız, sudaki amonyak ve nitrit değerlerinin sıfıra yakın olması, nitratın ise kontrol altında tutulması önemlidir. 

Su testlerinde bu değerlerin yükseldiğini gözlemliyorsanız, alabileceğiniz en hızlı aksiyonlardan biri kısmi su değişimidir. Kısmi su değişimi, sudaki kirliliğin seviyesini seyrelterek toksik maddelerin etkisini azaltan acil bir önlem olarak düşünülebilir. Kontrollü bir şekilde tanktaki suyun %10-25 oranında bir değişim yaparak; yeni eklenen sudaki klorun giderildiğinden ve ısısının tanktaki suyla yakın derecelerde olduğundan emin olmanızı öneririz. Değişimin ardından su değerlerinin tekrar takip edilmesi önemlidir. 

Bezelye ve Doğal Çözümler İşe Yarar mı?

Balık kabızlığı şüphesinde sindirimi destekleyecek doğal çözümlerden biri, lif kaynağı bezelyedir. Kısa süreli aç bıraktığınız balıklarınızı kabuğu soyulmuş ve yumuşatılmış küçük bir parça bezelyeyi destek olarak verebilirsiniz. Bunu ana yem olarak değil, sinidirimi düzene sokacak bir destek kuvvet olarak düşünmelisiniz.

Bezelyenin tüm balık türleri için doğru bir seçim olduğunu söylemek doğru olmaz. Özellikle otçul ve omnivor türler için bezelyenin içinde bulunan zengin lif kaynağı sindirimi destekleyecektir. Ancak betta gibi etçil balık türlerinde bitkisel lif ağırlıklı besinler yerine, doğadaki beslenme alışkanlıklarına bakarak daphnia gibi canlı ya da dondurulmuş yemler tercih edebilirsiniz.

Balıklarda Karın Şişliği Nasıl Önlenir?

Balıklarda karın şişmesi bir anda ortaya çıkmış bir sorun olarak değerlendirilse de, akvaryumunuzun düzenli bakımını yaparak ve doğru beslenme rutinleri oluşturarak bu durumun ortaya çıkmasını önleme şansınız var. Doğru yem seçimi ve yemleme rutiniyle balıklarınız için dengeli bir sindirim sistemi sağlayabilirsiniz. Buna ek olarak, suyun gereksiz kirliliğini önleyerek balıklarınıza stresten uzak bir akvaryum hayatı sunabilirsiniz.

Doğru Yem Seçimi ve Yemleme Rutini

Akvaryumunuzda yaşayan balıklarınızı ne kadar yakından tanıyorsanız, onların sağlığını koruma şansınız da bir o kadar artacaktır. Çünkü balıkların beslenme tipine (otçul, omnivor, etçil) uygun yemlerle beslenmeleri, sindirim problemlerini ortadan kaldırmanıza yardımcı olur.

Otçul türlerde lifli ve bitkisel, etçil türlerde yüksek proteinli ve doğal beslenmesine benzer içerikler, omnivor türlerde ise genellikle her iki grubtan dengeli bir karışıma sahip içerikli yemleri tercih edebilirsiniz. 

Yemleme rutini için günde 1-2 kez, her öğün için yemlerin 2-3 dakika içinde tüketilebilecek miktarda verilmesi gerekir. Bu şekilde oluşturacağınız bir yemleme rutiniyle hem balıklarınızın şişlik yaşamasını hem de suyun gereksiz kirletilmesini önlemiş olacaksınız.

Akvaryum Hijyeni ve Filtrasyonun Rolü

Dengeli bir su altı ekosistemi kurabilmek için akvaryum hijyeni ve filtrasyon, rutin bakımda önemli bir rol üstlenirler. Bunun için akvaryumun filtre bakımı düzenli olarak yapılmalıdır. Filtrasyon; tank içindeki atıkları toplayarak, suyun kimyasını düzenleyerek faydalı bakteriler için elverişli bir ortam oluşturur. 

Filtre bakımında dikkat edilmesi gereken en önemli unsur, suyun kimyası bozulmadan (özellikle amonyak ve nitrit değerleri yükselmeden) bakım yapılmasıdır. Filtrenin pırıl pırıl olmasından ziyade filtre üstündeki tıkanmayı alıp, akışı korumaya yönelik yapılacak temizlik önerilir. Klorlu sudan geçirmek, filtredeki faydalı bakteri kolonilerini zayıflatacağı     için filtreyi mümkünse akvaryumdan alınan suyla durulamak ekosistemin canlılığını korumanıza yardımcı olacaktır.

Akvaryumdaki hijyeni sağlamanın bir diğer yöntemi de kısmi su değişimi sırasında düzenli aralıklarla dip çekimi yapmaktır. Dipte biriken fazla yem ve atıklar, suyun kalitesini kötüleştirdiği için balıklarda sindirim rahatsızlıkları ve bağışıklığın zayıflamasına neden olabilir. Bu nedenle tankın yüküne göre haftada bir veya iki haftada bir yapacağınız kısmi su değişimi sırasında dip çekimi yaparak, balıklarınızı strese sokan su faktörlerini azaltabilirsiniz. 

Balık Sağlığını Koruyan Önleyici Alışkanlıklar

Olası bir balık şişkinliği, balık kabızlığı ya da dropsy balık hastalığı gibi rahatsızlıkları önlemenin etkili yolları var. Bunlardan belki de en önemlisi: karantina akvaryumu. Yeni bir balık aldığınızda onu tanktaki diğer balık dostlarıyla kaynaştırmadan önce, bir karantina akvaryumunda dinlenmeye almak önemlidir. Bu önlem olası bir parazit ve enfeksiyon riskini azaltmanıza yardımcı olur.

Akvaryuma yeni eklenecek balıklarda dikkat edilmesi gereken birkaç faktörden bahsetmek istiyoruz size. İlk olarak yeni gelen balıklardaki stres seviyesi yüksek olur. Yüksek stres ise, bağışıklık dengesini ve suyun kalitesini bozarak hastalık riskini artırabilir. Bu nedenle yeni dostlarınızı bir süreliğine karantina akvaryumunda gözlemlemenizi öneriyoruz. Bir diğeri ise su kalitesi. Akvaryumdaki su değerlerini bozmadan, yeni üyelerle popülasyonunuzu genişletmek istiyorsanız, kademeli olarak uyumlandırma yapmalısınız. Ve son olarak, su değerlerini stabil tutarak şişkinlik dahil pek çok sorunu önleyebilirsiniz.