LaPerm Kedisi Özellikleri, Bakımı ve Karakteri

Elinizi bir kez o yumuşak, permayı andıran tüy kıvrımlarının arasına daldırdığınızda geri çekmek zorlaşır. LaPerm, tüyleri gevşek bir perma gibi dalgalanan, sıra dışı görünümlü bir kedidir. 

Çekiciliğini, LaPerm kedisinin görünüşüne indirgemek haksızlık olur. Meraklı, insana düşkün ve şaşırtıcı derecede zeki bir karaktere sahiptir. Fare avlayan bir çiftlik kedisinin dayanıklılığıyla, kucağınıza kıvrılan bir dostun yumuşaklığını aynı bedende taşır.

Bu yazıda 2002 yılında CFA tarafından resmî olarak tanınan LaPerm'in kökenini, görünüşünü, mizacını, ev yaşamına uyumunu, bakımını, beslenmesini ve sağlığını bir araya getirdik. Keyifli okumalar dileriz.

Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Her kedi kendi mizacı, genetiği ve yaşam koşullarıyla bireysel farklılıklar gösterir. Kediniz için kesin bir değerlendirme, tanı ya da tedavi gerektiğinde bir veteriner hekime başvurun.

LaPerm Kedisi Genel Özellikleri

LaPerm, kıvırcık tüye yol açan doğal bir gen değişimi, yani rex mutasyonu sonucu ortaya çıkan, küçük-orta boy bir kedi ırkıdır. Hikâyesi 1 Mart 1982'de Oregon'daki bir kiraz bahçesinde başlar. 

TICA'nın aktardığına göre Speedy adlı esmer tekir bir kedi altı yavru doğurur; biri tüysüz, iri ve geniş aralıklı kulaklı, derisinde tekir deseni belli belirsiz seçilen bir dişidir. Haftalar içinde tüyleri yumuşak kıvrımlar hâlinde uzar ve ona "Curly" adı verilir. Linda Koehl, tüylerin gevşek bir permayı andırdığını düşünerek ırka LaPerm adını verir.

Bedeni orta uzunlukta, kaslı ve dengelidir. Başı hafif yuvarlak hatlı, değişik bir kama biçimindedir. Badem biçimli iri gözleri ile büyük kulakları onu ilk bakışta tanıtır. Uzun ve kıvrımlı bıyıkları vardır. LaPerm, bu esnek bıyıklarıyla Devon, Cornish ve Selkirk gibi kırılgan bıyıklı rex ırklarından ayrılır.

Tüy kısa ya da uzun olabilir. Dalgalardan sıkı buklelere ve tirbuşon kıvrımlara kadar geniş bir yelpazede görülür. En sıkı kıvrımlar boyunda, kulak diplerinde ve karın altındadır. 

LaPerm kedi ırkı ağırlığı cinsiyete göre değişir. Dişiler ortalama 2,7-3,6 kg, erkekler 3,6-4,5 kg bandındadır. Renk ve desende sınır yoktur, tüm renkler ve göz renkleri kabul görür. Tam tüy yapısı yaklaşık üç yaşında olgunlaşır.

LaPerm Kedisi Karakteri ve Mizacı

LaPerm kedisi karakter özellikleri söz konusu olduğunda farklı nitelikler bir araya gelir. Sevecen ve insana düşkün olmasına rağmen aktifken bile rahat bir kucakta oturmaktan keyif alan dengeli bir mizaca sahiptir. 

Çiftlik kedisi geçmişi ona güçlü bir av içgüdüsü ve yüksek bir zekâ bırakmıştır. Talepkâr bir kedi değildir. İlgilenildiğinde bunu sizi görür görmez mırlayarak gösterir. 

Eğitime açık olabildiği de ifade edilebilir. Basit komutları, oyuncak getirip götürmeyi ve küçük numaraları kısa sürede öğrenebilir. Genelde sessizdir, fakat dikkat istediğinde sesini duyurmaktan çekinmez.

Aktif bir ırk olsa da sahibini yakından izler ve onun ritmine uyum sağlar. Oyun sırasında oturup dinlenmeye karar verdiğinizde, kediyi kucağınıza aldığınızda çoğu zaman orada kalır. 

LaPerm Kedisi Ev Yaşamına Uygun mu?

Gerekli koşulların sağlanması durumunda LaPerm ev ve apartman yaşamına uyum sağlar. İnsan etkileşimine düşkün olduğu için, uzun süreli yalnızlık bazı bireylerde sıkılmaya veya stres davranışlarına yol açabilir. 

WebMD'nin aktardığına göre bu kediler arkadaşlığa değer verir, gün boyu evde olan ailelerde ya da yanında etkin bir kedi veya kedi dostu bir köpek gibi bir yoldaşı bulunan ortamlarda daha rahat eder.

Sevecen ve uysal yapısı, çocuklarla iyi bir oyun arkadaşı olmasını kolaylaştırır. Hareketli bir kedi olduğu için tırmanacağı yüksek noktalara, bol oyuncağa ve zihnini meşgul edecek uyarıcılara gereksinim duyar. Kırılabilecek eşyaları yüksek raflardan uzak tutmak LaPerm’in güvenliği için önemli tedbirlerdendir.

LaPerm Kedisi Bakımı Nasıl Yapılır?

LaPerm kedilerinin bakımı sanıldığı kadar zahmetli değildir. Düzenli tarama, ağız ve diş sağlığının takip edilmesi, günlük hareket ihtiyacının karşılanması bakım rutininin temelini oluşturur.

LaPerm Kedisi Tüy Bakımı

Kıvırcık yapı, dökülen kılların çoğunu bedende tuttuğu için LaPerm genellikle az döker ve tüyü kolay keçeleşmez. Yine de dökülme miktarı yaşa, mevsime, hormon durumuna ve bakım rutinine göre bireyden bireye değişebilir. 

VCA'nın önerisine göre kıvrımları düzleştirmeden dökülen tüyleri toplamak için haftada yaklaşık iki kez, döner dişli bir tarak kullanmak yeterlidir. Kıvrımların belirginliğini korumak için tüyü ıslak parmaklarla hafifçe nemlendirebilirsiniz.

Banyo her zaman şart değildir. Tüy fazla kirlenir ya da yağlanırsa kediye uygun bir şampuanla yıkanabilir. Kurutma sırasında saç kurutma makinesi kullanıldığında tüy kıvrımları açılabilir ve tüyler kabarabilir. Tırnaklar ise ayda bir kesilmelidir.

Dikkat: LaPerm'in tüyü mevsime ve olgunluğa göre seyrelebilir. Tüyün inceldiği ya da açık renkli olduğu bölgeler, özellikle kulak uçları ve burun, güneşe uzun süre maruz kalınca zarar görebilir. VCA'ya göre bu alanlarda güneş kaynaklı deri iltihabı, zamanla yassı hücreli karsinom denen kötü huylu bir deri tümörüne ilerleyebilir. Açık renkli kediler daha risklidir, öğle saatlerindeki yoğun güneşe maruz kalmaları engellenmelidir. 

LaPerm Kedisi Ağız ve Diş Sağlığı

Ağız sağlığı, LaPerm'de de düzenli bir ev rutinine dayanır. Kediye uygun bir diş macunu ve fırçayla haftada birkaç kez yapılan fırçalama, ileride ortaya çıkabilecek sorunların riskini azaltabilir. 

Fırçalama, tırnak kesimi ve tarama alışkanlığını yavruluktan kazandırmak, bu bakımları ömür boyu kolaylaştırır.

LaPerm Kedisi Egzersiz İhtiyacı

LaPerm aktif ve meraklı bir kedi olduğundan günlük hareket ve zihinsel uyarı ister. Tırmanabileceği yüksek bir kedi ağacı, oyuncak fareler ve top gibi basit oyuncaklar enerjisini yönlendirmek için yeterlidir. Oyun aynı zamanda sizinle bağ kurmasının yoludur. Kum kabının temiz ve sakin bir köşede tutulması da rutinin kalıcı bir parçası olmalıdır.

LaPerm Kedisi Beslenmesi

LaPerm'in ırka özgü özel bir beslenme gereksinimi yoktur. Yaşam evresine uygun, tam ve dengeli bir mamayla besin ihtiyaçları karşılanabilir. Dikkat edilmesi gereken yavruluk, yetişkinlik, yaşlılık, özel sağlık durumlarının yaşanması ve kısırlaştırma sonrası dönemde mama ihtiyacının değişebilmesidir.

Kısırlaştırma sonrası kedinin enerji ihtiyacı düşerken iştahı artabilir. Porsiyonu bu değişime göre ayarlamak kilo kontrolünün temelidir. 

Temiz ve taze suya her zaman erişim sağlanmalı, su kabı düzenli olarak yıkanıp tazelenmelidir. 

LaPerm Cinsi Kedilerde Yaygın Görülen Hastalıklar

LaPerm'in kendi soyuna yerleşmiş, bilinen bir kalıtsal hastalığının bulunmadığı ve bunun bir nedeninin ırkın geniş genetik tabanı olduğu vurgulanır. Yine de "ırka özgü hastalık yok" ifadesini tek başına bir güvence saymamak gerekir. 

GCCF'ye göre LaPerm üretiminde Habeş, Somali, Ocicat gibi ırklarla dış çaprazlamaya izin verilir. Bu, söz konusu ırkların taşıdığı çekinik, yani gizli kalabilen genetik hastalıkların LaPerm hattına da geçebilmesine yol açabilir. 

UC Davis Veteriner Genetik Laboratuvarına göre Habeş ve Somali hatları, piruvat kinaz eksikliği olarak bilinen kalıtsal bir kansızlık ve ilerleyici retina körlüğü (PRA) için risk taşır. Asıl güvence, ebeveynlerin bu testlerden geçmiş olmasıdır.

LaPerm kedi ırkında karşılaşılabilecek olası sağlık sorunları şöyle sıralanabilir:

Obezite

Kedilerde obezite basit bir kilo meselesi değil, metabolik ve hormonal yönü olan komplike bir tablodur. Fazla kilo, diyabet ve karaciğer yağlanması riskini artırabildiği için porsiyonu bu değişime göre ayarlamak gerekir. Elbette kısırlaştırılan tüm kediler kilo alır diye bir genelleme de yapılamaz, kilo takibini veteriner hekimle birlikte yürütmek en sağlıklı yoldur.

Diş Eti Hastalığı ve Diş Rezorpsiyonu

Diş sorunları kedilerde sık görülür ve ne yazık ki sinsi ilerler. Diş eti iltihabı, periodontal hastalığın erken belirtilerinden biri olabilir. İlerleyen dönemde dişi destekleyen dokular da etkilenebilir. Bundan ayrı bir sorun da diş rezorpsiyonu, yani FORL'dir. 

Cornell Kedi Sağlığı Merkezine göre diş rezorpsiyonu kedilerde diş kaybının en sık nedenidir ve beş yaşını aşan kedilerin büyük bölümünü etkileyebilir. Dişin içten erimesiyle ilerleyen bu tablo ağrılıdır ve fırçalamayla önlenemez. Kesin tanı ağız röntgeni, yani dental radyografiyle konur, ileri evrede diş çekimi gerekebilir.

Ne Zaman Veteriner Hekime Gidilmeli?

Sağlık sorunlarının bir kısmı acil, bir kısmı rutin takip meselesidir. İkisini ayırmak hayat kurtarır.

• Erkek kedide kum kabında ıkınma, az ya da hiç idrar yapamama, ağrılı miyavlama. Bu, idrar yolu tıkanıklığı, yani üretral obstrüksiyon işareti olabilir. Acil müdahale gerektirir.
• Kilolu bir kedide iki-üç günü aşan iştahsızlık. Cornell Kedi Sağlığı Merkezine göre bu, karaciğer yağlanmasını, yani hepatik lipidozu tetikleyebilir.
• Ani uyuşukluk, soluk diş etleri, tekrarlayan kusma ya da nefes güçlüğü.

LaPerm Kedisi Sahiplenmeden Önce Bilinmesi Gerekenler

LaPerm, ilgiye ve arkadaşlığa değer veren bir evde mutlu ve huzurlu yaşayabilir. Siz de LaPerm kedisi sahiplenmeyi düşünüyorsanız aşağıda belirtilen unsurları göz önünde bulundurmalısınız:  

• Yalnızlık toleransı sınırlıdır. Uzun saatler tek başına kalacaksa, ona etkin bir hayvan yoldaşı sağlamak iyi olur.
• Bakımı az çabalı ama düzenlidir. Haftalık tarama, aylık tırnak kesimi ve düzenli diş bakımı temel rutini oluşturur.
• Tırmanma alanı, oyuncak ve zihinsel uyarı olmadan sıkılabilir.
• İç mekân yaşamına uygundur. Onu dış tehlikelerden korumak için evde beslemek en güvenli yoldur.

Sık Sorulan Sorular

LaPerm kedisi hipoalerjenik mi? 

Hiçbir kedi tam anlamıyla alerji yapmayan, yani hipoalerjenik değildir. Kedi alerjilerinin başlıca sorumlusu tüy değil, kedinin yağ ve tükürük bezlerinde üretilen Fel d 1 adlı bir proteindir. Hakemli çalışmalara göre tüy uzunluğu bu proteinin üretimini değiştirmez; kısa ya da kıvırcık tüy, üretilen miktarı azaltmaz. LaPerm'in az döken tüyü, ortama yayılan tüy ve kepeği sınırlayarak hafif duyarlı bazı kişilere daha uygun gelebilir, fakat garanti değildir. 

LaPerm kedisinin kıvırcık tüyleri sonradan mı çıkar? 

Evet, kıvrımlar çoğunlukla sonradan gelişir. Birçok yavru tüysüz ya da düz kısa tüylü doğar, ilk haftalarda tüyünü büyük ölçüde döker ve olgun kıvırcık tüyü aylar içinde yerine gelir. Uzun tüylü LaPerm kedilerinde bu süreç daha belirgindir. 

LaPerm kedisi yıkanır mı? 

Yıkanabilir, fakat sık banyo gerekmez. Tüy belirgin biçimde kirlendiğinde ya da yağlandığında kediye uygun bir şampuanla yıkamak yeterlidir. 

LaPerm kedisi kucak sever mi? 

Aktif bir ırk olsa da LaPerm çoğu zaman kucağa gelmeyi sever. En sakin kucak kedilerinden sayılmasa da insana düşkündür. Kucakta zaman geçirme eğilimi kediden kediye değişebildiğinden temas sevmeyen bir LaPerm zorlanmamalıdır.

LaPerm kedisi tüy döker mi? 

LaPerm genellikle düşük düzeyde tüy döker. Kıvırcık yapı, dökülen kılların çoğunu bedende tutar. Mevsimsel değişimlerde tüy geçici olarak seyrelebilir. 

LaPerm kedisi evde yalnız kalabilir mi? 

Sık ve uzun ayrılıklar bu ırka pek uygun değildir. Arkadaşlığa düşkün olduğu için zihnini meşgul edecek oyuncaklara ve mümkünse etkin bir hayvan yoldaşına ihtiyaç duyar.

LaPerm kedisi çocuklarla iyi anlaşır mı? 

Evet, LaPerm genellikle çocuklarla iyi anlaşır. Sevecen ve oyuncu yapısı, ona saygılı davranan büyük çocuklarla uyumlu bir birliktelik kurmasını sağlar. Küçük çocuklarla ilk tanışmaların sakin ve gözetimli olması yararlıdır.

LaPerm kedisi kaç yıl yaşar? 

LaPerm'in ortalama yaşam süresi 12-15 yıl olarak belirtilir. Genetik altyapı, dengeli beslenme ve düzenli veteriner hekim kontrolleri bu sürenin sağlıklı biçimde uzamasına katkı sağlayabilir.

LaPerm kedisi kimler için uygundur? 

LaPerm, kediyle etkileşime zaman ayırabilen ve evde düzenli olarak bulunabilen kişiler için uygundur. Yalnız yaşayanlar için de iyi bir arkadaş olabilir. Göreceli olarak az bakım isteyen, aktif ve sevecen bir kedi arayan bir yaşam tarzına iyi uyum sağlar.

Kaynaklar

https://cfa.org/breed/laperm/

https://www.gccfcats.org/getting-a-cat/choosing/cat-breeds/laperm/

https://tica.org/breed/laperm/

https://www.vetstreet.com/cats/laperm

https://vcahospitals.com/know-your-pet/cat-breeds/laperm

https://www.webmd.com/pets/cats/what-to-know-la-perm

https://www.petmd.com/cat/breeds/c_ct_laperm

https://vgl.ucdavis.edu/breed/abyssinian

https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/tooth-resorption

https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/hepatic-lipidosis

https://www.msdvetmanual.com/urinary-system/urolithiasis-in-small-animals/urethral-obstruction-in-small-animals

https://vcahospitals.com/know-your-pet/solar-dermatitis-in-cats

https://link.springer.com/article/10.1186/s13223-018-0239-8