Kediler Neden Evde Deli Gibi Koşar?

Kediniz bir anda koltuktan fırlayıp koridorda tam hız koşmaya, sonra da odadan odaya zıplayarak dolaşmaya başladığında şaşıranlardan mısınız? 

Bu ani enerji patlamaları, bilimsel olarak “zoomies” veya “frenetik rastgele aktivite dönemleri (FRAPs)” olarak bilinir ve kısa süreli yoğun hareketlilikle karakterizedir. PetMD’nin de açıkladığı üzere, genellikle biriken enerjinin boşaltılması ve kedinin doğal içgüdülerini ifade etmesiyle ilişkilendirilir. 

Çoğu durumda tamamen normal ve sağlıklı bir kedi davranışı olan ani hareketlilik; bazı koşullarda stres, çevresel değişiklikler veya sağlık problemlerinin ilk işaretlerinden biri hâline gelebilir. Bu ayrımı doğru yapmak, kedinizin iyilik hâlini korumak ve evdeki düzeni daha rahat yönetebilmek açısından önemlidir.

Bu yazımızda kedilerin evde ani koşma davranışının temel nedenlerini, psikolojik ve fiziksel arka planını, hangi durumlarda normal kabul edilebileceğini ve ne zaman daha yakından izlenmesi gerektiğine ilişkin bilgiler bulabilirsiniz.

Kedilerin Evde Ani Koşma Davranışının Temel Nedenleri

Kedilerin bir anda hızla koşmaya başlaması, çoğu zaman içgüdüsel avlanma davranışlarının ev ortamındaki yansımasıdır. Doğada avcı olan kediler, uzun süre enerji biriktirdikten sonra çok kısa ama yoğun ataklarla avına yönelir. Ev kedilerinde gerçek bir av olmasa bile sinir sistemi hâlâ bu düzene göre çalışır. 

Bir gölge, ani bir ses ya da yalnızca kendi beden hareketini fark etmesi bile kısa süreli av modunu tetikleyebilir. Kedilerin ani koşma davranışı, bu yüzden çoğu zaman hayali avı kovalama gibi düşünülebilir.

Bu hareketlilik temelinde bir tür ani enerji patlamasıdır. Günün büyük bölümünü uyuyarak geçiren kediler, uyanık oldukları kısa zaman dilimlerinde biriken enerjilerini hızla boşaltma eğilimindedir. PetMD, zoomies davranışının özellikle genç ve hareketli kedilerde, yeterince oyun oynamadıklarında veya gün içinde aktif olamadıklarında daha sık görüldüğünü belirtir. 

Kedilerin biyolojik ritmi de bu tabloya önemli bir katkı sağlar. Kediler tamamen gececi sayılmaz, alacakaranlık saatlerinde daha aktif olan krepüsküler canlılardır. Yani sabaha karşı ve akşam saatlerinde, avlanmaya en uygun zaman dilimlerine denk gelecek şekilde hareketlenmeleri, türsel bir özelliktir. 

Ev ortamındaki uyarıcı eksikliği de ani koşuları artıran bir başka etkendir. Yeterince oyuncak, tırmalama alanı, saklanma noktası ya da etkileşimli oyun sunulmayan kediler, biriken enerjilerini boşaltmak için kendi kendilerine oyun senaryoları üretir. Bir odadan diğerine hızla koşmak, koltuklara zıplamak veya koridorda ani yön değişiklikleri yapmak, bedensel ve zihinsel bir uyarım kaynağı hâline gelir. 

Tüm bunların arka planında bir de güvenli alan etkisi vardır. Kedi kendini tehdit altında hissetmediği, ev düzenine alıştığı ve çevresini iyi tanıdığı zaman, doğal reflekslerini göstermekte çok daha özgür davranır. Yani kedinizin evde zaman zaman hızlanıp koşması, çoğu durumda o ortamı kendine ait ve güvenli hissettiğinin bir işareti olarak da değerlendirilebilir.

Kedilerin Evde Koşmasının Psikolojik ve Duygusal Sebepleri

Kedilerin evde birden hızlanıp koşmasının arkasında duygusal durumları da yer alabilir. Bazı kediler ani hareketlenmeleri, gün içinde biriken gerginliği boşaltmak için kullanır. Ev ortamındaki değişiklikler, yeni bir eşya, taşınma, eve gelen misafirler ya da başka bir hayvanın varlığı, kedide hafif ama sürekli bir stres yaratabilir. Bu gerilim her zaman sessizce saklanmaz ve birkaç saniyelik kontrolsüz koşu, bazen bir tür rahatlama yolu hâline gelir.

Zoomies davranışı, keyif ve oyun isteğiyle de bağlantılıdır. Business Insider, pek çok kedinin enerji patlamalarına oyuna hazır, neşeli bir ruh hâlindeyken girdiğini ve çoğu durumda bunun tamamen doğal bir davranış olduğunu belirtir. Kediniz sevdiği bir oyuncağı gördüğünde, sizinle kısa bir oyun seansına girdiğinde ya da evin içinde kendini güvende hissettiğinde aniden hızlanıp odadan odaya koşmaya başlayabilir.

Duygusal tetikleyicilerin bir kısmı da aşırı uyarılma ile ilişkilidir. Özellikle kalabalık evlerde, yüksek sesli ortamlarda veya gün içinde çok fazla uyarana maruz kalan kedilerin birdenbire hızlanıp ardından bir köşeye çekilmeleri, stresin ve heyecanın aynı anda devreye girdiği karmaşık bir tepki olabilir. 

Aynı evde birden fazla kedi yaşadığında ani koşular, bazen kovalamaca oyunlarının, bazen de hafif rekabetin bir parçası olabilir. Bir kedi diğerini oyuna davet etmek için aniden koşmaya başlayabilir, diğeri de yanıt vererek onu takip eder. Bu tür etkileşimlerin arka planında korku değil, çoğunlukla oyun motivasyonu ve sosyal iletişim bulunur. Yine de koşu davranışına hırlama, tıslama veya kaçınma eşlik ediyorsa, bunun gerilim işareti olabileceği akılda tutulmalıdır.

Bazı kedilerde ise ani koşma davranışı, yalnızlık ve ilgi beklentisiyle dolaylı olarak bağlantılı olabilir. Gün içinde uzun süre yalnız kalan bir kedi, siz eve döndüğünüzde hem mutluluğunu hem de biriken enerjisini aynı anda ortaya koyabilir. 

Sağlık Sorunları Kedilerde Ani Koşma İsteğini Tetikleyebilir mi?

Bazı durumlarda altta yatan fiziksel bir rahatsızlığın ilk işaretlerinden biridir. Özellikle daha önce sakin olan bir kedinin aniden daha sık, daha yoğun ve huzursuz bir şekilde koşmaya başlaması, sadece enerji boşaltma olarak yorumlanmamalıdır. 

VCA Hospitals, zoomies davranışının sıklık ve şiddetinde belirgin bir değişim olduğunda veteriner hekim kontrolünün gerekli olabileceğini vurgular. Bu nedenle kedinizin hareketliliğini, günlük rutinindeki diğer işaretlerle birlikte değerlendirmeniz önemlidir.

Deriyi etkileyen sorunlar ani koşuların en sık görülen fiziksel nedenleri arasında yer alır. Pire veya diğer dış parazitler, yoğun kaşıntı yaratarak kedinin bir anda yerinden fırlayıp koşmasına, vücudunun belirli bölgelerini ısrarla yalayıp ısırmasına yol açabilir. Kedilerde alerjik deri hastalıkları, mantar enfeksiyonları ya da hassasiyet oluşturan maddelere temas da benzer bir huzursuzluk tablosu yaratabilir. 

Bazı iç hastalıklar da normalden fazla hareketlilik ve ani koşma isteğiyle kendini gösterebilir. 

• Tiroit bezinin aşırı çalışması
• İştah artışı veya kilo kaybı
• Gece huzursuzluğu 

Kediniz yaşlandıkça daha sakinleşmesini beklerken tam tersine giderek artan bir hızlanma ve yerinde duramama fark ediyorsanız, bu davranışı veteriner hekiminizle paylaşmanız doğru olur. Benzer şekilde, ağrı veya iç organlarda rahatsızlık hissi de kedinin kısa süreli kaçma tepkileri vermesine ve ardından saklanmasına yol açabilir.

Tuvalet sonrası koşma davranışı da zaman zaman fiziksel rahatsızlıkla ilişkilendirilebilir. Çoğu kedi için kum kabından hızla uzaklaşmak, tuvaletini yaptıktan sonra hafiflemenin ve içgüdüsel bir alanı terk etme eğiliminin parçasıdır. 

Anal bölge tahrişi veya dışkılama sırasında hissedilen hafif bir rahatsızlık da bu tür kaçma tepkilerine neden olabilir. Bu anlara şiddetli miyavlama, uzun süreli tımar, kum kabına girmekten kaçınma ya da dışkı/idrarda değişiklikler eşlik ediyorsa, alt sindirim veya idrar yolu problemlerinin değerlendirilmesi gerekir. 

Kedilerin Evde Koşmasını Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?

Kedinizin ani enerji patlamalarını tamamen ortadan kaldırmak çoğu zaman mümkün değildir; çünkü bu davranış, sağlıklı ve hareketli olmanın doğal bir parçasıdır. Ev ortamını doğru şekilde düzenleyerek koşuların sıklığını ve şiddetini azaltabilirsiniz. 

• Günlük oyun süresini artırmak, fazla enerjiyi yönetmenin en etkili yollarından biridir. Kısa ama düzenli oyun seansları, kedinizin avlanma içgüdüsünü kontrollü bir şekilde yaşamasını sağlar. Avcı rolünü taklit eden oyuncaklar, tüneller ve saklanma–kovalamaca içeren oyunlar, kedinizin hem zihinsel hem fiziksel olarak tatmin olmasına yardımcı olur.
• Çevresel zenginleştirme de bu süreçte önemli bir destektir. Tırmalama tahtaları, tırmanma platformları, rahat kedi yatakları ve farklı seviyelerde dinlenme alanları sunmak, kedinizin enerjisini gün içine yaymasına yardımcı olur.
• Rutinin mümkün olduğunca düzenli olması, kedinizin huzursuzluğa bağlı ani hareketlenmelerini azaltabilir. Beslenme saatleri, oyun zamanları ve dinlenme dönemleri benzer bir akışta tekrarlandığında, kediler kendilerini daha güvende hisseder. 

Geceleri artan koşuları azaltmak için, akşam saatlerinde hedefli bir oyun seansı planlamak da faydalı olabilir. Yatmadan önce birkaç tur aktif oyun, kedinizin enerji seviyesini düşürerek uykuya daha sakin geçmesine katkı sağlar. Bu sırada lazer gibi yakalanamayan oyuncaklar yerine gerçekten yakalayıp başarı hissi yaşayacağı oyuncaklar tercih etmek, oyun sonrası huzursuzluğu azaltabilir. 

Kedilerin Birden Koşmaya Başlaması Ne Zaman Normaldir, Ne Zaman Değildir?

Kedilerin ev içinde birden hızlanıp kısa süreli koşmalarının normal sayılmasında en belirleyici ipuçları sıklık ve bağlamdır. Özellikle uykudan uyanınca, tuvalet sonrası ya da kısa bir oyun etkileşiminden hemen sonra birkaç dakikalık koşup ardından sakinleşiyorsa bu çoğu zaman doğal bir enerji boşaltma döngüsüdür. 

Ani koşmaların kısa sürede belirgin artması, sanki bir şeyden kaçıyormuş gibi davranması, aynı noktaya tekrar tekrar bakması, gece–gündüz durmaksızın dolaşması, ısrarlı miyavlama ya da koşu sonrası uzun süre saklanma gibi belirtiler varsa tablo farklılaşabilir. Bu durumda ev içi önlemlerle yetinmeyip veteriner muayenesini tercih etmek en güvenli yaklaşımdır.

Sık Sorulan Sorular

Şimdi, kedinizin bu davranışıyla ilgili en çok merak edilen sorulara kısa kısa yanıtlar verelim.

Kediler neden özellikle gece saatlerinde daha çok koşar?

Kediler doğaları gereği alacakaranlık ve gece saatlerinde daha aktiftir. Çünkü avlanma içgüdüsü bu zaman diliminde harekete geçer. Gün içinde biriken enerjilerini de çoğu zaman bu saatlerde koşarak boşaltırlar. 

Kedilerin tuvaletten sonra koşması normal midir?

Pek çok kedinin tuvaletini yaptıktan sonra kum kabından hızla uzaklaşması hem hafifleme hissiyle hem de kum ortamından çabucak çıkma isteğiyle ilişkilidir ve çoğu zaman normaldir. Bu sırada acı ifadesi, şiddetli miyavlama, kum kabını kullanmaktan kaçınma gibi belirtiler varsa veteriner kontrolü gerekir.

Yavru kedilerle yetişkin kedilerin ani koşma davranışı arasında fark var mıdır?

Yavru ve genç kediler dünyayı oyunla keşfettikleri için ani koşma ve zıplama davranışı daha sık görülür. Yetişkin kedilerde ise enerji patlamaları genellikle daha seyrek ve belirli tetikleyicilere bağlıdır. İleri yaşta aniden artarsa, altta yatan başka bir sorun ihtimali değerlendirilmelidir.

Kedilerin aniden koşarken eşyaları devirmesi bir davranış problemi midir?

Ani koşular sırasında yön değiştirme ve frenleme, özellikle dar ev ortamında eşyaların devrilmesine yol açabilir. Bu çoğu zaman amaçlı bir yıkıcılık değil, hızın yan etkisidir. Çevreyi daha güvenli ve sade hâle getirmek, kırılma riskini azaltarak bu davranışı daha yönetilebilir kılar.

Kedilerin ani koşma davranışı zamanla azalır mı?

Çoğu kedide yaş ilerledikçe enerji seviyesi dengelenir ve ani koşma davranışının sıklığı azalır, yine de ara sıra kısa koşular devam edebilir. Önemli olan, bu davranışın kedinizin genel sağlık hâliyle uyumlu olması ve ani bir artışın başka belirtilerle birlikte ortaya çıkmamasıdır.

Kaynaklar:

https://www.petmd.com/cat/behavior/why-do-cats-get-zoomies

https://vcahospitals.com/shop/articles/cat-zoomies-explained?utm

https://www.petmd.com/cat/behavior/why-do-cats-get-zoomies?utm

https://www.merckvetmanual.com/behavior/behavior-of-cats/behavior-problems-of-cats?

https://www.businessinsider.com/reference/cat-zoomies

https://www.dailypaws.com/cats-kittens/behavior/common-cat-behaviors/cat-zoomies

https://www.thesprucepets.com/crazy-cat-554821