Mama Etiketi Okuma Rehberi

Mama paketini elinize alıp uzun uzun etikete baktığınız, fakat yazanları tam olarak yorumlayamadığınız anlar olabilir. Birçok kedi ve köpek sahibi, etiket okumaya çalışırken zorlanıyor. Çünkü dikkat çekici ifadeler ve yoğun bilgi nedeniyle ambalajlar çoğu zaman karmaşık görünebiliyor.

Doğal, premium, tahılsız, yüksek protein gibi söylem kalıpları ilk bakışta güven verebilmekle birlikte “Mama etiketi nasıl okunur?” sorusunun gerçek yanıtı, bu kelimelerin ardında gizleniyor. VCA Animal Hospitals ve WebMD kaynakları da etiket bilgisinin mama seçerken bakılması gereken temel referanslardan biri olduğunun altını çiziyor.

Bu yazımızda bir mamanın içindekiler listesini okurken nelere dikkat etmeniz gerektiğine, analitik bileşenlerin ne anlattığına, ambalaj üzerindeki iddiaların hangi durumda gerçek bir anlam taşıdığına ve mama etiketi okuma sırasında sık yapılan hatalardan nasıl kaçınabileceğinize dair bilgileri bulabilirsiniz. 

Mama Etiketi Nedir ve Ne Anlatır?

Association of American Feed Control Officials (AAFCO)’nun pet mamaları için yayımladığı etiketleme rehberinde, ambalaj üzerindeki bilgilerin üreticinin yasal beyanı olduğu ve tüketiciye içerik ile besin profili hakkında standart bir çerçeve sunması gerektiği açıkça vurgulanır. 

Bu yüzden mama etiketleri, mama seçerken başvurabileceğiniz en güvenilir başlangıç noktalarından biridir. Ambalajın ön yüzünde çoğunlukla ilgi çekici görseller ve dikkat çeken ifadeler yer alırken, arka yüzünde yer alan bölüm mamanın gerçek yapısını, besin içeriğini ve üretici sorumluluğunu ortaya koyar.

Mama etiketi temel olarak üç sorunun yanıtını verir: 

• Bu ürün hangi ham maddelerden üretiliyor?
• Hangi besin değerlerini sağlıyor? 
• Kim tarafından hangi koşullarda üretiliyor? 

AAFCO etiket rehberine göre beslenme yeterlilik beyanı, mamanın tam ve dengeli beslenmeye uygunluğunu ve hangi yaşam evresi için formüle edildiğini gösterir. Beyanda “formulated to meet …” ifadesi ürünün AAFCO besin profillerini karşılayacak şekilde formüle edildiği, “animal feeding tests … substantiate …” ifadesi geçiyorsa yeterliliğin AAFCO prosedürlerine göre yapılan besleme denemeleri ile desteklendiği anlaşılabilir. 

Ürün ödül ya da takviye olarak sunuluyorsa bu beyan etikette yer almayabilir. Dolayısıyla kedi ödül maması veya köpek ödül maması seçiminde içerik şeffaflığına ve enerji yoğunluğuna odaklanmak fayda sağlayabilir.

İçindekiler listesi, analitik bileşenler, beslenme talimatları, garanti beyanları, net ağırlık ve üretici bilgileri standart biçimde konumlandırılır. Böylece hem yasal düzenlemelerin gereklilikleri yerine getirilir hem de hayvan sahiplerinin ürünler arasında karşılaştırma yapabilmesi kolaylaştırılır.

Etiketi bu gözle okumaya başladığınızda, ambalajın ön yüzünün daha çok algınızı yönlendirdiğini, arka yüzün ise satın aldığınız mamanın gerçek içeriğini gösterdiğini fark edebilirsiniz.

İçindekiler Listesi Nasıl Okunur?

Mama paketinin arka yüzündeki içindekiler listesi, ürünün gerçek karakterini anlamak için bakılması gereken ilk alandır. Bu listede yer alan bileşenler, üretim sırasında mamaya giren ham maddeleri gösterir ve genellikle ağırlığa göre azalan sırayla yazılır. Yani listenin başındaki birkaç madde, mamanın formülünde en yüksek oranda bulunan bileşenlerdir. 

Sonuç olarak özellikle ilk üç sıraya dikkat etmek önemlidir. PetMD’nin Pet Food Ingredient rehberinde, içindekiler listesinin formülün omurgasını anlamak için etiketteki en kritik bölüm olduğu vurgulanır.

Hayvansal içerikler söz konusu olduğunda ifadenin ne kadar net yazıldığı büyük fark yaratır. Tavuk, hindi, somon gibi türü açıkça belirtilen ifadeler, kullanılan proteinin kaynağı hakkında daha şeffaf bilgi sunar. 

Buna karşılık et ve et ürünleri, hayvansal yan ürünler gibi genel tanımlar, hangi hayvandan geldiği belli olmayan, karışık kaynaklı içeriklere işaret edebilir. Bu tür ifadeler tek başına zararlı anlamına gelmez. Ancak etiket okurken şeffaflığın ne düzeyde olduğunu görmenizi sağlar.

Hayvansal yan ürün ve et unu gibi terimler de içindekiler listesinde sıkça karşınıza çıkabilir. Yan ürünler; kas etine ek olarak organlar, bağ dokuları ve bazı yenilebilir parçaları kapsayabilir. Doğru işlendiğinde besleyici olabilmelerine rağmen oranları ve kaynağı önemlidir. 

Tavuk unu veya balık unu gibi ifadeler, suyunun önemli kısmı uzaklaştırılmış, konsantre bir protein formunu anlatır. Bu içeriklerin kalitesini yalnızca isimden değil, listenin geneli ve ürünün hedeflediği beslenme profili üzerinden değerlendirmek gerekir.

Mısır, buğday, pirinç ya da bezelye gibi bitkisel bileşenler, çoğu mamada enerji ve lif kaynağı olarak yer alır. Fakat birden fazla tahılın veya nişasta kaynağının, özellikle de ilk sıralarda üst üste yazılması, formülde bitkisel içeriğin baskın olduğuna işaret edebilir. Bu durumda, hayvansal protein kaynaklarının listede nerede yer aldığına tekrar bakarak mamanın genel dengesini yorumlayabilirsiniz.

Çok genel bırakılmış veya belirsiz görünen tanımlar her zaman dikkatle okunmalıdır. Bitkisel yan ürünler ve hayvansal türevler gibi ifadeler, formülün kesin içeriğini tam olarak yansıtmayabilir. 

Dostunuzun yaşına ve hassasiyetine göre içerik kıyaslamak istiyorsanız kedi maması ve köpek maması kategorisinde etiketleri yan yana incelemek işinizi kolaylaştırır.

Analitik Bileşenler ve Besin Değerleri Ne Anlama Gelir?

Mama etiketinde “analitik bileşenler” başlığının altında yer alan rakamlar, ürünün besinsel iskeletini özetler. Ham protein, ham yağ, ham lif, ham kül ve nem oranı; mamanın enerji yoğunluğunu, tok tutma etkisini ve farklı yaşam evrelerine ne kadar uygun olduğunu anlamak için temel bir çerçeve sunar.

FEDIAF tarafından yayımlanan kılavuzlarda da analitik bileşenlerde yer alan bu değerlerin, mama seçerken etikette bakılması gereken çekirdek parametreler olduğu vurgulanır. İçindekiler listesi size “Hangi ham maddeler kullanılmış?” sorusunun cevabını verirken, analitik bileşenler bu ham maddelerin birlikte nasıl bir besin profili oluşturduğunu gösterir.

• Ham protein ifadesi, mamadaki toplam protein miktarını işaret eder. Ancak bu proteinin hangi kaynaktan geldiğini söylemez. Aynı protein oranına sahip iki mama, biri ağırlıklı hayvansal, diğeri daha çok bitkisel kaynaklı olabilir. 
• Ham yağ, ürünün toplam yağ oranını belirtir ve mamadaki enerjinin önemli bir kısmını oluşturur. Bu noktada etiket, sayısal değerleri sunar. Yağın hangi yağ asitlerini içerdiği ya da hangi kaynaktan geldiği gibi detaylar ise içindekiler kısmıyla birlikte değerlendirilmelidir.
• Ham lif değeri, mamanın sindirim sistemini destekleyen posa miktarı hakkında fikir verir. Lifin çok düşük olması bazı hayvanlar için dışkı düzenini zorlaştırabilir, aşırı yüksek olması da besinlerin sindirilebilirliğini olumsuz etkileyebilir. 
• Ham kül ise mamadaki mineral içeriğinin bir göstergesidir. Bu değer doğrudan tuz anlamına gelmez, fakat toplam mineral yükü hakkında genel bir fikir verir. 
• Nem oranı ise özellikle yaş mamalarda yüksek, kuru mamalarda daha düşüktür ve ürünün kıvamıyla, saklama koşullarıyla ilişkilidir.

Önemli: Yaş ve kuru mamayı etiket yüzdeleriyle doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı sonuç verebilir. Nem oranı yüksek ürünlerde protein ve yağ yüzdesi daha düşük görünebilir. Pratik kıyas için önce kuru maddeyi bulun, sonra besin değerini kuru maddeye çevirin:

Kuru madde(%) = 100 − Nem(%)

Örnek: Nem %10 ise → Kuru madde %90

Bu bilgileri yorumlarken tek tek sayılara takılmaktansa oranların dengesine ve hayvanınızın yaşam evresine uygun olup olmadığına bakmak daha gerçekçi bir yaklaşımdır. Yavru, yetişkin, kısırlaştırılmış ya da daha az hareketli hayvanlar için hazırlanan mamalarda protein, yağ ve kalori dağılımı farklı olabilir. 

Paket üzerindeki beslenme tablosu, ortalama hayvan için başlangıç niteliğindedir. VCA, ideal kiloyu hedeflemek için porsiyonun yukarı ya da aşağı ayarlanabileceğini ve bireysel planlamada veteriner hekimin yönlendirmesinin değerli olduğunu belirtir.

Etiket, bu farklılıkları anlamanız için temel çerçeveyi sağlar, detaylı ve hayvanınıza özel değerlendirme ise veteriner hekimin beslenme önerileriyle birlikte yapılmalıdır.

Mama Etiketi Okurken En Sık Yapılan Hatalar

Mama etiketine bakmak, doğru mamayı seçmenin önemli bir adımıdır. Ancak bazı yaygın alışkanlıklar, etiketten alacağınız bilgiyi olduğundan daha dar ya da yanıltıcı gösterebilir. Aşağıdaki noktalar, birçok hayvan sahibinin fark etmeden tekrar ettiği hataları daha net görmenize yardımcı olabilir.

Sadece ilk içeriğe bakarak karar vermek: Listenin başında et, balık veya tavuk görmek olumlu bir işaret olabilir ama tek başına yeterli değildir. Devamında yer alan bitkisel bileşenler, katkı ürünleri de mamanın genel yapısını belirler.

Yüzdelere fazlasıyla takılıp kaynağı göz ardı etmek: Protein oranının yüksek olması her zaman olumlu anlam taşımayabilir. Proteinin hangi ham maddeden geldiği ve hayvanınızın yaşına, kilosuna, aktivite düzeyine uygun olup olmadığı da en az oran kadar önemlidir. Chewy'nin beslenme rehberlerinde, yüzdelere bakarken kaynağın ve yaşam evresinin mutlaka birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilir.

Sosyal medyadaki yorumları etiket bilgisinin önüne koymak: Başka bir hayvan için iyi sonuç veren mama, sizin kediniz veya köpeğiniz için aynı etkiyi göstermeyebilir. Etiketi okumadan, yalnızca önerilere dayanarak karar vermek kedinizin ya da köpeğinizin bireysel ihtiyaçlarını gölgede bırakabilir.

Etikete bakmadan mama değiştirmek: Sadece marka değiştireyim düşüncesiyle içerik ve besin değerlerini kıyaslamadan mama değiştirmek, sindirim sistemi hassasiyeti veya kilo dalgalanmaları gibi sorunlara zemin hazırlayabilir.

Kendi hayvanının özel ihtiyaçlarını ikinci plana atmak: Alerji geçmişi, kronik hastalıklar, kısırlaştırma durumu veya ideal kilo hedefi gibi faktörler göz önünde bulundurulmadığında, kağıt üzerinde dengeli görünen bir formül bile pratikte uygun olmayabilir. 

AVMA’nın beslenme ile ilgili bilgilendirmelerinde de, etiket bilgisinin mutlaka hayvanın klinik durumu ve veteriner önerisiyle birlikte ele alınması gerektiği vurgulanır.

Sık Sorulan Sorular

Mama etiketiyle ilgili temel çerçeveyi çizdikten sonra, aklınızda hala bazı soru işaretleri kalmış olabilir. Etiket bilgilerini pratikte yorumlarken en sık karşılaşılan soruların yanıtlarını aşağıda bulabilirsiniz.

Mama etiketindeki bilgiler her ülkede aynı mı?

Hayır, mama etiketlerindeki zorunlu bilgiler ve kullanılan terimler ülkeden ülkeye değişiklik gösterebilir. Her ülkenin veya bölgenin kendi mevzuatı; deklarasyon biçimini, besin değerlerinin nasıl yazılacağını ve hangi ifadelerin yasal olarak kullanılabileceğini belirler. 

Bu nedenle yurt dışından alınan bir mamanın etiketiyle yerel bir ürünün etiket yapısı farklı görünebilir. Yine de içindekiler listesi ve analitik bileşenler, hangi ülkede üretilmiş olursa olsun mama hakkında temel fikri verir.

Aynı markanın farklı ürünlerinde etiket neden değişir?

Aynı markaya ait ürünler; hedefledikleri yaş grubu, ırk, aktivite düzeyi veya özel ihtiyaçlara göre farklı formüllerle hazırlanabilir. Yavru, yetişkin, kısırlaştırılmış, kilo kontrolü veya hassas sindirim gibi amaçlara yönelik mamalarda içerik listesi ve besin değerleri bu hedefe uygun olacak şekilde değişir. 

Bu yüzden marka aynı kalsa da etiketin dili, analitik bileşen oranları ve bazı ham maddeler ürün özelinde değişebilir. Etiketi okurken her zaman paketin üzerinde belirtilen hedef gruba göre yorum yapmak gerekir.

Mama etiketi, gerçek kaliteyi anlamak için tek başına yeterli mi?

Mama etiketi, formülün yapısı hakkında güçlü bir başlangıç noktası sunar ama tek başına mutlak kalite göstergesi değildir. Etikette ham maddeler ve besin değerleri yer alır. Bileşenlerin nasıl işlendiği, ham maddenin tazeliği, üretim tesislerinin denetim standartları ve sindirilebilirlik gibi unsurlar genellikle ambalaj üzerinde ayrıntılı biçimde yer almaz. 

İçerik listesi uzun olan mama daha mı kalitelidir?

İçerik listesinin uzun olması tek başına daha kaliteli bir formül anlamına gelmez. Bazı ürünlerde liste; vitamin, mineral ve destekleyici bileşenler nedeniyle doğal olarak uzayabilir. 

Benzer şekilde, daha kısa bir içerik listesi her zaman mamanın yetersiz olduğunun bir göstergesi sayılmaz. Net tanımlanmış birkaç kaliteli bileşenle kurulmuş formüller de kedi veya köpeklerin ihtiyaçlarına yanıt verebilir.

Aynı içeriğe sahip mamalar arasında neden fiyat farkı var?

Etiket üzerinde benzer görünen içeriklere rağmen fiyat farkı, çoğu zaman ham maddenin kalitesi, tedarik zinciri, üretim süreci ve marka politikalarıyla ilgilidir. 

Üretim tesislerinin denetim düzeyi, kalite kontrol sıklığı ve Ar-Ge yatırımları da ürün maliyetine yansır. Bu yüzden etiketler benzer görünse bile ürünler arasında fiyat farkı oluşabilir.

Kaynaklar:

https://www.aafco.org/resources/guides-and-manuals/pet-food-labeling-guide/

https://europeanpetfood.org/wp-content/uploads/2022/02/FEDIAF_labeling_code_2019_onlineOctober2019.pdf

https://www.ukpetfood.org/resource/labelling-factsheet.html

https://www.petmd.com/dog/nutrition/pet-food-ingredient-and-label-guide

https://www.webmd.com/pets/cats/read-cat-label-foods

https://vcahospitals.com/know-your-pet/deciphering-dog-food-labels

https://www.msdvetmanual.com/management-and-nutrition/nutrition-small-animals/dog-and-cat-foods

https://www.chewy.com/education/dog/food-and-nutrition/dog-food-labels-and-dog-nutrition

https://www.chewy.com/education/dog/food-and-nutrition/dog-food-ingredients

https://www.avma.org/resources-tools/animal-health-and-welfare/animal-health/nutrition-matters

https://icatcare.org/articles/feeding-your-cat-or-kitten