Kedilerde Böbrek Yetmezliği Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Kedinizin daha çok su içmeye başladığını ya da iştahının belirgin biçimde düştüğünü fark ettiğinizde tedbirli olmanız gerekir. Çünkü bu tablo böbrek sağlığında bir sorun olabileceğinin sinyalleri olarak karşımıza çıkabilir.  

Özellikle orta ve ileri yaş kedilerde böbrek hastalıkları uzun süre belirgin bir şikâyet oluşturmadan ilerleyebilir ve ilk ipuçları çoğu zaman küçük davranış değişiklikleri şeklinde kendini gösterir. 

Bu yazıda “Kedilerde böbrek yetmezliği nedir?”, “Kedilerde böbrek yetmezliği belirtileri nelerdir?” ve “Kedilerde böbrek yetmezliği tedavisi nasıl yapılır?” gibi yanıtları bilinmesi gereken sorulara odaklanacağız.  

Önemli Uyarı: İçeriğimizdeki bilgiler, kedilerde böbrek yetmezliği hakkında genel bir farkındalık oluşturmak amacıyla hazırlanmıştır. Anlatılan hiçbir bilgi, tek başına tanı koyma ya da tedavi planı belirleme amacı taşımamakla birlikte veteriner hekim muayenesinin ve klinik değerlendirmelerin yerine geçmez.

Kedilerde Böbrek Yetmezliği Nedir?

PetMD kaynağında da belirtildiği gibi kedilerde böbrek yetmezliği, böbrek fonksiyonlarının kaybı ile karakterizedir. Zamanla su atılımı, toksin temizliği ve mineral dengesi gibi yaşamsal görevler aksar. Bu aksama, kedinin su içme alışkanlığından iştahına kadar pek çok davranışını değiştirebilir.

Böbrekler, kedilerin vücudunda atık maddeleri süzen, sıvı - elektrolit dengesini düzenleyen ve kan basıncını etkileyen kritik organlardır. Kedilerde böbrek yetmezliği, bu işlevlerin bir kısmının ya da tamamının bozulmasıyla ortaya çıkar ve vücudun toksinleri yeterince uzaklaştıramamasına yol açar. 

Süreç ilerledikçe kanda üre, kreatinin ve fosfor gibi maddelerin birikmesine bağlı olarak kedinin genel hâli, iştahı ve enerji düzeyi etkilenebilir.

Bu nedenle böbrek fonksiyonlarındaki düşüşün erken dönemde anlaşılması, hastalığın seyrini ve tedavi seçeneklerini belirlemede önemli bir avantaj sağlar. 

Kedilerde Böbrek Yetmezliği Türleri

Kedilerde böbrek yetmezliği genel olarak iki temel başlık altında değerlendirilir: Akut Böbrek Yetmezliği (ABY) ve Kronik Böbrek Hastalığı (KBH). Kedilerde böbrek yetmezliği türleri benzer belirtilere yol açabilir ancak gelişim hızları, nedenleri ve tedavi yaklaşımı açısından belirgin farklılıklara sahiptir.

Akut Böbrek Yetmezliği 

Saatler veya günler içinde ortaya çıkan hızlı bir böbrek fonksiyon kaybını ifade eder. Zehirlenmeler, ağır enfeksiyonlar, şiddetli dehidrasyon ya da travmalardan kaynaklanabilir. Hızla ilerlediği için erken müdahale kritik öneme sahiptir. İyileşme, nedene bağlı olarak kısmi ya da belirgin olabilir.

Kronik Böbrek Yetmezliği

Aylar ya da yıllar içinde yavaş yavaş gelişen, çoğunlukla geri döndürülemeyen bir süreçtir. Orta ve ileri yaş kedilerde daha sık görülebilir. Böbrek dokusu zamanla işlev kaybettikçe kedinin su tüketimi, idrar miktarı, iştahı ve enerji düzeyi değişir. Tedavi, böbrek fonksiyonlarının kalanını korumaya ve kedinin yaşam kalitesini yükseltmeye yönelik planlanır.

LakeCross Veterinary kaynağına göre kronik böbrek yetmezliği uzun süre belirgin bir belirti vermeden ilerleyebilir. Sinsi ilerlediğinden çoğu kedi tanı aldığında hastalık belirli bir evreye ulaşmış olabilir. Bu nedenle düzenli sağlık kontrolleri ve kan–idrar testleri erken teşhis açısından çok değerlidir.

Kedilerde Böbrek Yetmezliği Evreleri

Evreleme, hem tedavi planını hem de takip sıklığını belirlemede önemli bir rehberdir. Kedilerde kronik böbrek hastalığının şiddetini değerlendirmek için en yaygın kullanılan sistem IRIS evrelemesidir. 

Bu evreleme, kan kreatinin ve SDMA düzeyleri, idrar yoğunluğu ve proteinüri (idrarda fazla protein bulunması) gibi bulgular üzerinden hastalığın hangi aşamada olduğunu gösterir. SDMA düzeyi; kan tahliliyle belirlenebilen, hücrelerin ürettiği ve böbreğin temizlemesi gereken spesifik atık yükü şeklinde tanımlanabilir.

PDSA kaynağında IRIS evrelerinin, kronik böbrek hastalığını uzun vadede izlemek ve kedinin klinik ihtiyaçlarını doğru belirlemek için temel bir araç olduğu vurgulanır. Bu sınıflandırma sayesinde veteriner hekim, kedinizin bulunduğu evreye göre en uygun tedavi ve bakım yaklaşımını belirleyebilir.

IRIS Evre 1: Böbrek hasarı başlamış olsa bile klinik belirti çoğu zaman görülmez. Bu dönem genellikle rutin kan testlerinde tesadüfen fark edilir.

IRIS Evre 2: Artan kreatinin/SDMA değerleri ve hafif klinik belirtiler ile karakterizedir. Kediniz daha fazla su içebilir, idrar miktarı artabilir ya da iştahı azalabilir. Bu aşamada renal diyet, sıvı dengesinin sağlanması ve kan basıncı yönetimi öne çıkar.

IRIS Evre 3: Belirtiler daha belirgindir. Kilo kaybı, hâlsizlik, kusma, iştahsızlık ve dehidrasyon görülebilir. Kan değerlerinde toksin birikimi belirginleşir. Destekleyici tedaviler önem kazanır.

IRIS Evre 4: Hastalığın ileri aşamasıdır. Bu aşamada böbreklerin süzemediği toksinler mide ve bağırsakları tahriş edebilir ve sonucunda vücut ısısında düşme, hâlsizlik, ağızda amonyak kokusu, tüylerde matlaşma gibi üremik belirtiler yoğun şekilde görülür. Tedavi, semptomların kontrol altına alınması ve kedinin rahatlığının sağlanmasına odaklanır.

Kedilerde Böbrek Yetmezliği Nedenleri

Kedilerde böbrek yetmezliği, farklı mekanizmaların bir araya gelmesiyle ortaya çıkabilir. Nedenlerin bilinmesi hem erken fark etmeyi hem de riskleri azaltmayı kolaylaştırır. 

• Zaman içinde nefron olarak adlandırılan böbreklerin en küçük fonksiyon birimleri işlevini kaybedebilir ve böbrek kapasitesi azalabilir. Buna bağlı olarak yaşın ilerlemesi önemli bir risk faktörü olarak değerlendirilebilir.
• İran kedileri gibi bazı ırklarda böbrek hastalıkları daha sık görülebilir. Bu noktada genetik yatkınlık da kedilerde böbrek yetmezliği risk faktörleri doğrultusunda değerlendirilebilir.
• Zehirlenme, enfeksiyon, ilaç toksisitesi veya şiddetli dehidrasyon geçiren kedilerde akut hasar kronik sürece dönüşebilir.
• Piyelonefrit gibi böbrek dokusunu etkileyen bakteriyel enfeksiyonlar, tedavi edilmezse kalıcı fonksiyon kaybına yol açabilir.
• Antifriz (etilen glikol), bazı bitkiler, ağır metaller, zehirli gıdalar ve bazı ilaçlar akut böbrek yetmezliğinin önemli nedenleri arasındadır.
• Sürekli yüksek kan basıncı böbrek damarlarını yıpratarak fonksiyon kaybını hızlandırabilir.
• Özellikle erkek kedilerde görülen tıkanıklıklar böbreğe geri basınç yaratarak ani ve ciddi hasara neden olabilir.
• Hipertiroidizm, diyabet veya böbreğe yük bindiren diğer kronik hastalıklar zamanla böbrek fonksiyonlarını zayıflatabilir.
• Az su içen kedilerde idrar yoğunluğu artar. Bu durum uzun vadede böbrek dokusunu zorlayabilir.

Kedilerde Böbrek Yetmezliği Belirtileri 

Kedilerde böbrek yetmezliği belirtileri, kedilerde farklı kronik hastalıklar olmadığı sürece,  erken evrelerde belirgin olmayabilir. Evre ilerledikçe belirtiler farklılaşır ve ağırlaşır. En sık görülen belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

• İdrar miktarında artış: İdrar miktarında artış meydana gelmesi böbreklerinin iyi çalıştığının işareti gibi algılansa da dikkatli olunmasında fayda vardır. Bu semptom aynı zamanda böbreklerin yeterince su tutamadığının işareti de olabilir. Tuvaletin dışına idrar yapılması da belirtiler arasında yer alır. 
• Su tüketiminde artış. Kedilerde idrar sıklığı ve hacmi arttıkça kaybedilen suyun geri kazanımı için kediler her zamankinden çok su içmeye başlayabilirler.
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Kusma, ishal
• Özellikle diş etlerinde ve dilde ağız yaraları
• Ağız kokusu
• Tüy sağlığında bozulma
• Kansızlık
• Hâlsizlik, zayıflık ve ilgisizlik

Kedilerde böbrek yetmezliği son evre belirtileri kedilerin kendilerini çok hasta hissetmesi, enerjilerini ve isteklerini kaybetmesi ile karakterizedir. Genel anlamda ciddi sağlık sorunları ile yüzleşildiği bu evrede başlanan tedavilerin başarı oranlarının çok yüksek olmadığı bilinir. 

ÇOK ÖNEMLİ: 

• Kediniz idrar yapamıyorsa ya da kum kabında uzun süre ıkınmasına rağmen çok az/hiç idrar çıkaramıyorsa, 
• Tekrarlayan kusma, şiddetli veya kanlı ishal, ani ve belirgin halsizlik/çökme, sersemlik ve hızlı genel durum bozulması, nöbet, vücut ısısında düşme ve ağızda keskin kötü koku beraberinde hızla kötüleşme, 
• Tamamen yemeyi kesme veya iştahsızlığın kısa sürede belirgin artması gibi bulgular gözlemleniyorsa ya da 
• Antifriz, zambak, temizlik kimyasalları, pestisitler veya insan ilaçları gibi bir toksine maruz kalma şüphesi bulunuyorsa acilen veteriner hekime başvurmanız gerekir.

Kedilerde Böbrek Yetmezliği Nasıl Teşhis Edilir?

WebMD kaynağında da belirtildiği gibi kedilerde böbrek yetmezliğinin tanısı, kan ve idrar testleriyle başlayan çok adımlı bir değerlendirmeyi içerir. Bu temel incelemeler sayesinde böbreklerin toksinleri ne kadar iyi filtrelediği, idrarı yoğunlaştırma kapasitesi ve hastalığın evresi hakkında net bilgiler elde edilir.

Fizik muayene: Kedinizin hidrasyon durumu, ağırlığı, ağız kokusu, ülserler ve karın bölgesi palpasyonu değerlendirilir.

Kan tahlili (BUN, kreatinin, SDMA): Böbreklerin süzme kapasitesini yansıtan temel testlerdir. Kedi BUN ve kreatinin yüksekliği, böbrek fonksiyonlarında azalma olduğunun önemli göstergesidir. SDMA, erken dönemde bozulmayı belirleyebilir.

İdrar tahlili (USG, proteinüri): İdrarın özgül ağırlığı (USG) böbreğin yoğunlaştırma yeteneğini gösterir. Proteinüri, böbrek filtresinde hasar olduğuna işaret edebilir.

Görüntüleme ve tansiyon ölçümü: Ultrason ile böbreklerin yapısı incelenir; kan basıncı ölçümü, kedilerde hipertansiyon olup olmadığını gösterir.

Kedilerde Böbrek Yetmezliği Tedavisi

Tedavi, böbreklerin kaybolan işlevlerini geri kazandırmaktan ziyade mevcut kapasitesini korumaya ve belirtileri hafifletmeye yöneliktir. Plan; kedinizin bulunduğu IRIS evresine, kan değerlerine, kan basıncına ve klinik durumuna göre şekillenir.

Vetster kaynağı, tedavinin kedinin genel durumuna göre kişiselleştirildiğini; sıvı tedavisi, özel beslenme, tansiyon yönetimi ve mineral dengesinin korunmasının temel bileşenler olduğunu vurgular.

Sıvı tedavisi: Dehidrasyonun giderilmesi, toksinlerin seyreltilmesi ve böbreklerin yükünün azaltılması için uygulanır.

Renal diyet kedi maması: Düşük fosfor, kontrollü protein ve dengeli sodyum içeriğiyle böbrek yükünü azaltabilir. Veteriner serisi mamalara buradan ulaşabilirsiniz.

Fosfor bağlayıcılar: Kandaki fosfor yükseldiğinde böbrek dokusunun daha fazla zarar görmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Antihipertansif ilaçlar: Kedilerde hipertansiyon kontrol edilerek böbreğe ek hasar oluşması engellenebilir.

Bulantı ve kusma kontrolü: Üremik mide bulantısına neden olur, kandaki üremik seviyesinin azaltılması kedinin iştahının artmasını kolaylaştırabilir.

Potasyum ve B vitamini takviyeleri: İştahsızlık ve kas zayıflığı yaşayan kedilerde destekleyici olabilir.

Dikkat: Kedilerde tedavi süreçleri ve tedavi süreçlerinde kullanılabilecek ilaçlar YALNIZCA veteriner hekim önerileri doğrultusunda belirlenmelidir. Veteriner hekimlerce reçete edilen ilaçlar, SADECE önerilen doz ve süre boyunca kullanılmalıdır.

Kronik Böbrek Hastalığı Olan Kedilerde Sistemik Hipertansiyon

Kronik böbrek hastalığı olan kedilerde kan basıncının yükselmesi, böbrek dokusuna ek zarar verebildiği gibi göz, beyin ve kalp üzerinde de ciddi sorunlara yol açabilir. Kontrolsüz hipertansiyon; böbrek damarlarını yıpratarak hastalığın daha hızlı ilerlemesine, retinada kanama ve ani görme kaybına, beyin dolaşımında bozulmaya ve nörolojik belirtilere neden olabilir. 

VCA Animal Hospitals kaynağında da hipertansiyonun, kronik böbrek yetmezliğiyle ilişkili en yaygın ikincil problemlerden biri olduğu vurgulanır.

Prognoz ve Yaşam Kalitesi: Bilinmesi Gerekenler

Kedilerde böbrek yetmezliğinin iyileşme ihtimali ve seyri; hastalığın akut mu kronik mi olduğuna, tanı anındaki IRIS evresine, eşlik eden hastalıklara ve tedaviye ne kadar erken başlandığına göre değişir. 

Cornell Feline Health Center böbrek hastalığı tanısı alan kedilerin uzun yıllar iyi yaşam kalitesine sahip olabilmesi adına düzenli takibin, uygun diyetin ve doğru ilaç kullanımının önemli olduğunu vurgular.

Ek olarak kedilerin yaşam kalitesinin artırılabilmesi adına evde yapılabilecekler de bulunur. Sessiz bir ortam, rahat yataklar, tuvalet ve mama kaplarının kolay erişilebilir olması özellikle yaşlı kedilerde böbrek hastalığı yönetimi açısından önemlidir.

Veteriner hekiminizle birlikte, kediniz için gerçekçi ama umutlu bir izlem planı oluşturmanız en sağlıklı yaklaşımdır. Bu plan; ne sıklıkla kontrole gelineceğini, hangi testlerin takip edileceğini, hangi belirtilerde acil değerlendirme gerektiğini ve palyatif bakım aşamasında hangi adımların öncelikli olacağını netleştirir.

Kedilerde Böbrek Yetmezliği Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kedilerde böbrek yetmezliği teşhisi, kedi sahipleri için genellikle endişe verici ve bilinmezliklerle dolu bir sürecin başlangıcıdır. Hastalığı daha iyi anlamak, beklentileri doğru yönetmek ve bu süreçte kedinize en iyi desteği verebilmek adına en çok merak edilen kritik soruları ve yanıtlarını aşağıda derledik. 

Kedilerde böbrek yetmezliği iyileşir mi?

Kronik böbrek hastalığı tamamen iyileşmez, çünkü kaybedilen böbrek dokusu geri kazanılamaz. Ancak doğru beslenme, düzenli takip, tansiyon ve mineral dengesinin kontrolüyle süreç uzun süre stabil tutulabilir. Akut böbrek yetmezliğinde ise neden hızla ortadan kaldırılırsa tam iyileşme ihtimali daha yüksektir. 

Kedilerde böbrek yetmezliği ölümcül mü?

İleri evreye ulaşarak kontrolsüz kalan böbrek yetmezliği yaşamı tehdit edebilir. Erken tanı konan ve tedaviye uyum gösteren birçok kedi, uzun yıllar boyunca iyi bir yaşam kalitesine sahip olabilir. Üremik kusma, belirgin kilo kaybı, iştahsızlık ve ağır dehidratasyon gibi bulgular acil değerlendirme gerektirir.

Hangi kedi ırkları böbrek yetmezliğine daha yatkındır?

İran ve Himalayan gibi ırklarda polikistik böbrek hastalığı (PKD) genetik olarak daha sık görülür. Yaşlı kedilerde ise ırktan bağımsız olarak böbrek yetmezliği riskinin yükselmesi mümkündür. 

Böbrek hastası kedim yemek yemiyor, ne yapmalıyım?

• Anti bulantı ilaçları veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.
• Renal diyet lezzet çeşitleri (kuru/yaş mama) denenebilir.
• Isıtılmış mama kokuyu artırabilir.
• Şırınga ile besleme yalnızca veteriner hekimin önerisiyle yapılmalıdır.
• Uzun süren iştahsızlıkta acil muayene gerekir.

Böbrek yetmezliğini önlemek mümkün mü?

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riskleri belirgin şekilde azaltabilirsiniz. Özellikle 7 yaş üstü kedilerde düzenli sağlık taramaları yaptırmak, bol su tüketimini desteklemek ve beslenmeye yaş mamalar eklemek böbrekleri korumaya yardımcı olur. 

Zehirli bitkiler, kimyasallar ve kontrolsüz ilaç kullanımından uzak durmak, idrar yolu hastalıklarını erken dönemde tedavi ettirmek, kan basıncı ve kilo takibini aksatmamak da kedilerde böbrek yetmezliği gelişme riskini azaltan önemli adımlar arasında yer alır.

Kaynaklar:
https://www.msdvetmanual.com/urinary-system/noninfectious-diseases-of-the-urinary-system-in-small-animals/renal-dysfunction-in-dogs-and-cats#Chronic-Kidney-Disease_v98207536
https://www.pdsa.org.uk/pet-help-and-advice/pet-health-hub/conditions/chronic-kidney-disease-in-cats
https://www.petmd.com/cat/conditions/urinary/kidney-failure-in-cats
https://www.lakecross.com/site/blog-huntersville-vet/2020/11/05/symptoms-kidney-failure-cats
https://www.webmd.com/pets/cats/kidney-failure-uremia-symptoms-cats
https://www.englishcreekvet.com/site/blog/2024/06/30/cat-kidney-failure
https://vetster.com/en/wellness/kidney-failure-in-cats-types-symptoms-and-treatment
https://wagwalking.com/cat/condition/kidney-failure
https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/chronic-kidney-disease
https://www.portjeffersonanimalhospital.com/site/blog/2024/02/15/causes-treatment-kidney-failure-cats
https://vcahospitals.com/know-your-pet/kidney-failure-chronic-in-cats
https://www.petlebi.com/blog/kedilerde-bobrek-yetmezligi